spacer.png, 0 kB
spacer.png, 0 kB
Streszczenia PDF Drukuj

Dokładne streszczenia prac zostaną zamieszczone na stronie internetowej Studiów Medycznych AŚ dopiero po ich opublikowaniu w czasopiśmie.

Za treści streszczeń odpowiadają ich autorzy. 


 

 

Opieka Kościoła nad chorym człowiekiem

Amantius Akimjak

Katolicki Uniwersytet w Rużomberku, Wydział Pedagogiczny

Choroba i śmierć są naturalną częścią życia. Jakość ich przeżywania jest znakiem jakości życia chrześcijańskiego. Sztuka chrześcijańskiego przeżywania choroby i śmierci nie dotyczy tylko umierającego człowieka, ale także ludzi, którzy się danym człowiekiem opiekują. Chrześcijaństwo wzywa ku temu, by przy opiece o umierających pamiętać, że życie jest zawsze darem Bożym. Starość i choroba często stają się drogą do dojrzałej wiary. Zadaniem społeczństwa Kościoła jest pomagać człowiekowi przeżywać starość i śmierć w świetle wiary. Najważniejszymy środkami opieki Kościoła nad chorymi są modlitwa, sakrament pojednania oraz sakrament namaszczenia chorych.

Słowa kluczowe:
choroba; chrześcijańska opieka; modlitwa; sakrament pojednania; sakrament namaszczenia chorych.

Program kompleksowego usprawniania pacjentów z mózgowym porażeniem dziecięcym w celu zmniejszaniu spastyczności w Szpitalu Dziecięcym „Górka” w Busku-Zdroju

Kazimierz Arabski, Marek Arabski, Janusz Maria Dobrowolski

Specjalistyczny Szpital Kompleksowej Rehabilitacji i Ortopedii Dziecięcej „Górka” w Busku-Zdroju

Mózgowe porażenie dziecięce (m.p.dz.) to zespół trwałych i niezmiennych, zaburzeń czynności ruchowych wywołanych uszkodzeniem mózgu. Jednym z kluczowych objawów somatycznych porażenia obok zwiększonego napięcia mięśniowego, skrócenia ścięgien oraz zmniejszenia zakresu ruchu w stawach kończyn jest wzmocnienie odruchów tonicznych na rozciąganie, czyli spastyczność. Jedną z najważniejszych metod jej leczenia pozostaje nadal rehabilitacja, zwłaszcza o charakterze kompleksowym.
W niniejszym doniesieniu przedstawiono całościowy system usprawniania w zmniejszeniu spastyczności pacjentów z m.p.dz. stosowany w Specjalistyczny Szpitalu Kompleksowej Rehabilitacji i Ortopedii Dziecięcej „Górka” w Busku-Zdroju. Program usprawniania obejmuje ocena ortopedyczno-rehabilitacyjna, która warunkuje schemat postępowania leczniczego. Jego część kinezyterapetyczną stanowią elementy metody NDT-Bobath oraz metody zachowawcze w celu eliminacji utrwalonych deformacji w obrębie stawów. Proces usprawniania jest dodatkowo wspomagany przez balneoterapię, zwłaszcza kąpiele siarkowe oraz terapię zajęciową.

Słowa kluczowe:
mózgowe porażenie dziecięce, spastyczność



The medical rehabilitation of spastic patients with cerebral palsy in the Hospital of Rehabilitation and Pediatric Orthopaedics "Górka" in Busko-Zdrój

Kazimierz Arabski, Marek Arabski, Janusz Maria Dobrowolski

Hospital of Rehabilitation and Pediatric Orthopaedics "Górka" in Busko-Zdrój

The medical rehabilitation of spastic patients with cerebral palsy in the Hospital of Rehabilitation and Pediatric Orthopaedics "Górka" in Busko-Zdrój

Infantile cerebral palsy is a complex of invariable disturbance of movement activity and muscle coordination usually caused by brain damage. The muscle spasticity is one of the crucial symptoms of cerbral palsy like decreased range of motion and increased muscle tension. The medical rehabilitation is still one of the most important method of the muscle spasticity treatment.
This work presents complex rehabilitation programme for spastic patients with cerebral palsy in the Hospital of Rehabilitation and Pediatric Orthopaedics "Górka" in Busko-Zdrój. This programme consisted of estimation of celebral palsy symptoms by orthopedic surgeons. The results of orthopedic evaluation are crucial for choice of medical rehabilitation methods. We apply the complex rehabilitation process including mainly: selected elements of NDT-Bobath method, balneotherapy and occupational therapy.

Key words:
infantile cerebral palsy, spastic
PROFILAKTYKA PIERWOTNA i WTÓRNA UDARÓW MÓZGU

Barbara Błaszczyk, Helena Prędota-Panecka, Remigiusz Czernecki

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Oddział Neurologii Wojewódzkiego Specjalistycznego
Zespołu Opieki Neuropsychiatrycznej w Kielcach

Udar mózgu jest obecnie jedną z głównych przyczyn zgonów w populacji ludzi dorosłych i główną przyczyną inwalidztwa we współczesnym świecie. Powoduje on, poprzez odległe następstwa, takie jak konieczność zapewnienia choremu opieki oraz długotrwałej rehabilitacji, najwyższe koszty leczenia spośród powszechnie występujących schorzeń. Stanowi on więc nie tylko poważny problem medyczny, ale również społeczny i ekonomiczny. w badaniach epidemiologicznych wykazano, że w Polsce schorzenie to występuje u ponad 70 000 osób rocznie, zaś roczny koszt całkowity leczenia jednego pacjenta z udarem mózgu w Polsce wynosi około 60 000 PLN! w ostatnich latach dzięki powszechnemu wprowadzeniu profilaktyki i leczenia chorób układu krążenia, oraz poprawie opieki nad pacjentami z udarem, w wielu krajach świata notuje się systematyczny spadek umieralności i niesprawności związanej z udarem mózgu. Niestety w Polsce tendencji tej jeszcze się nie obserwuje. Dlatego też, tak bardzo ważne są odpowiednie działania profilaktyczne i terapeutyczne.
Celem pracy była ocena stylu życia chorych udarem mózgu przed zachorowaniem, oraz poznanie ich wiedzy na temat czynników ryzyka udaru mózgu. Materiał badań stanowiło 40 pacjentów hospitalizowanych z powodu udaru mózgu w Oddziale Neurologii Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego w Kielcach w maju 2006 roku. Na podstawie badań ankietowych stwierdzono, że u większości chorych występowało szereg czynników ryzyka udaru mózgu, zaś współistniejące choroby były niewłaściwie leczone. Ponadto wykazano wśród badanych pacjentów ogromne braki w wiedzy na temat czynników ryzyka i profilaktyki dotyczącej udaru mózgu.
Praca ta pokazała jak istotne i konieczne jest propagowanie wśród społeczeństwa wiedzy na temat czynników ryzyka udaru mózgu, oraz rozpowszechnianie prawidłowego stylu życia jako profilaktyki zachorowania udarowego.
Słowa kluczowe: udar mózgu, prewencja, profilaktyka, czynniki ryzyka, socjoekonomika,



PROFILAKTYKA PIERWOTNA i WTÓRNA UDARÓW MÓZGU

Barbara Błaszczyk, Helena Prędota-Panecka, Remigiusz Czernecki

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Oddział Neurologii Wojewódzkiego Specjalistycznego
Zespołu Opieki Neuropsychiatrycznej w Kielcach

The stroke actually is one from major causes of deaths in the population of adult people, and a major cause of the disability in the present world. He causes, across distant results, such as the necessity of assuring to patient of the care and the prolonged rehabilitation, highest costs of the treatment from among universally occurrent illnesses. So he determines not only the medical serious problem , but also social and economic. In epidemiological research one showed that in Poland this disease appeared at over 70 000 persons a year, while the one year's entire cost of the treatment of one patient with the stroke in Poland carries out about 60 000 PLN! In last years thanks to the general introduction of the prophylaxis and treatments of diseases of the circulatory system, and to the improvement of the care over patients with the stroke, in many countries of the world one notes the systematical fall of the death-rate and connected not efficiency with the stroke. Unfortunately this tendency in Poland it does not observe. Because of that, very important are suitable preventive and therapeutic workings.
The aim of the work was the estimation the lifestyle patients with a stroke before falling ill, and the recognition of their knowledge about risk factors of the stroke. Material of research determined 40 patients hospitalized couse of the stroke in the Neurological Ward of the Voivoid Neuropsychiatric Hospital in Kielce in may 2006. On the basis of inquiry was found that most of patients with stroke had a lot of risk factors of the stroke, and coexisting diseases were wrongly cured. Besides that was showed among examined patients huge lacks of knowledge about risk factors of the stroke, and prophylaxis of the stroke.
This work showed as important and necessary is the propagation among the society of the knowledge about risk factors of the stroke, and the spread of correct lifestyle as prophylaxis of stroke.

Key words:
stroke, prevention, prophylaxis, risk factors, socioeconomics.
Profilaktyka późnych powikłań udaru mózgu

Waldemar Brola, Małgorzata Fudala, Wojciech Przybylski, Jan Czernicki,

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym Szpitala Specjalistycznego w Końskich
Wydział Nauk o Zdrowiu, Akademia Świętokrzyska w Kielcach
Klinika Rehabilitacji i Medycyny Fizykalnej UM w Łodzi

Wstęp i cel pracy: Problemem chorych po udarze mózgu jest nie tylko ograniczenie sprawności ruchowej, ale również inne następstwa istotnie wpływające na jakość życia. Celem badania była ocena rodzaju i częstości późnych powikłań związanych z udarem mózgu i ich wpływu na stan funkcjonalny chorych.
Materiał i metody: Badaniem objęto 312 pacjentów leczonych w Oddziale Udarowym Szpitala w Końskich w roku 2004, a następnie obserwowanych w Poradni Naczyniowej. Po 3, 6 i 12 miesiącach od udaru analizowano rozpowszechnienie i rodzaj powikłań oraz ich związek ze stanem neurologicznym (ocena w skali Repty) i funkcjonalnym (skala Barthel).
Wyniki: Powikłania, których nie obserwowano bezpośrednio po zakończeniu leczenia szpitalnego wystąpiły u 245 chorych (72%). Najczęstszymi były zaburzenia emocjonalne (depresja, lęk, patologiczny płacz) - 38%, upadki i ich następstwa (25%), zakażenia dróg moczowych (24%), bóle kończyn (15%), otępienie (12%). Rzadziej obserwowano bóle głowy (10%), napady padaczkowe (3%), powtórny udar (2%), zakrzepicę żył głębokich (2%). Bardzo często występowały zaparcia stolca – u 35%. Znamienna była zależność między ciężkością stanu neurologicznego i niepełnosprawnością a liczbą i nasileniem powikłań.
Wnioski: Problemy pacjentów po udarze mogą narastać po zakończeniu leczenia szpitalnego. Profilaktyka, wczesne rozpoznanie i zastosowanie odpowiedniego postępowania czy leczenia może w wielu przypadkach pozwolić uniknąć poważnych następstw (depresja, zaburzenia lękowe, zakażenia dróg moczowych) i poprawić ich jakość życia.

Słowa kluczowe:
udar mózgu, powikłania, stan funkcjonalny



Prophylaxis against late complications of stroke

Waldemar Brola, Małgorzata Fudala, Wojciech Przybylski, Jan Czernicki,

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym Szpitala Specjalistycznego w Końskich
Wydział Nauk o Zdrowiu, Akademia Świętokrzyska w Kielcach
Klinika Rehabilitacji i Medycyny Fizykalnej UM w Łodzi

BACKGROUND AND PURPOSE: Stroke patients face not only the problem of motor impairment, but also other sequels of the diseases affecting significantly their quality of life. The aim of the study was to assess the incidency and types of late complications associated with stroke.
SUBJECTS AND METHODS: The study was carried out in a group of 312 subjects treated in the Stroke Department of the Hospital in Końskie in 2003-2004 and then observed in the Outpatient Department of Vascular Diseases. After 3, 6 and 12-month observation period, the prevalence and type of complications and their relation to neurological condition (assessed according to Repty scale) and functional status (Barthel scale) were analysed.
RESULTS: Complications not observed immediately after completion of hospital treatment were noted in 245 patients (72%). The most common complications included emotional disorders (depression, anxiety, pathologic crying) - 38%, falls and their consequences (25%), urinary tract infections (24%), limb pain (15%), dementia (12%). Headaches (10%), epileptic seizures (3%), recurrent stroke (2%), deep venous thrombosis (2%) were observed less frequently. Constipations were very frequent – in 35% of cases. The correlation between neurological condition severity and disability and severity of the complications was statistically significant.
CONCLUSION: The problems of stroke patients can increase after discharge from hospital. Early diagnosis and institution of appropriate treatment can prevent serious consequences (depression, anxiety disorder, urinary tract infections) in many cases and improve the patient’s quality of life.

Keywords:
stroke, complications, functional status

Oznaczanie obecności wirusa HPV dla celów klinicznych w Świętokrzyskim Centrum Onkologii

Arkadiusz Chil, Bonita Durnaś, Agnieszka Wrona-Cyranowska, Józef Starzewski

Dział Ginekologii Onkologicznej, Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach
Zakład Mikrobiologii, Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach

Obecność wirusa HPV jest stwierdzana niemal we wszystkich przypadkach raka szyjki macicy oraz w większości stanów przednowotworowych nabłonka szyjki macicy. Znane są także mechanizmy prowadzące do transformacji nowotworowej komórek przez wirusa. Obserwacje te pozwalają na wykorzystanie oznaczeń obecności wirusa HPV dla celów klinicznych. Powszechnie wykorzystywane jest dla tych celów oznaczanie DNA typów HPV wysokiego ryzyka onkogennego. Badanie to ma wyższą czułość niż cytologia, lecz niższą swoistość. z tych powodów aktualnie oznaczanie obecności wirusa HPV rekomendowane jest w: 1) weryfikacji nieprawidłowych wyników cytologicznych; 2) kontroli po leczeniu neoplazji śródnabłonkowej szyjki macicy (CIN); 3) skriningu pierwotnym raka szyjki macicy.
W Świętokrzyskim Centrum Onkologii oznaczenia DNA 13 typów wysokiego ryzyka HPV wykonuje się w dwóch pierwszych przypadkach. Wynik negatywny umożliwia często uniknięcie dalszej inwazyjnej diagnostyki (kolposkopia, biopsja). Najczęściej oznaczenia wykonywane są u pacjentek z wynikiem cytologii opisywanym jako ASC-US według systemu Bethesda 2001. w ciągu 14 miesięcy przebadano 191 pacjentek z ASCUS. Wynik negatywny uzyskano u 122 kobiet (64%). Kobiety z wynikiem pozytywnym były młodsze (średnia wieku 32,6 vs. 44,1 r.ż),częściej stosowały środki antykoncepcyjne (51,2% vs. 16,3%), paliły papierosy (54,5% vs. 15,2%) (p<0,05). Obecność innych czynników w porównywanych grupach (np. nawracających zakażeń pochwy, przebytych zabiegów na szyjce) nie osiągnęła istotności statystycznej.
Otrzymane wyniki potwierdzają związek pomiędzy obecnością wirusa a niektórymi czynnikami ryzyka infekcji u kobiet z ASC-US. Uzasadniają także dalsze stosowanie oznaczeń obecności typów wysokiego ryzyka HPV w celu weryfikacji nieprawidłowych wyników cytologii. Wydaje się potrzebne także wprowadzania nowych metod poprawiających swoistość badań i przez to jeszcze bardziej opłacalnych farmakoekonomicznie. Próbą poprawy swoistości badań jest oznaczanie transkryptów E6/E7 mRNA HPV. Transkrypty mRNA pojawiają się zazwyczaj w przypadkach zakażeń o większym ryzyku progresji w kierunku raka szyjki macicy. Oznaczanie transkryptów E6/E7 mRNA HPV u kobiet z ASC-US i LSIL pozwala wykryć mniejszą liczbę kobiet z wynikiem pozytywnym niż oznaczanie DNA HPV, ale tych, u których ryzyko progresji zmian jest znacznie wyższe.

Słowa kluczowe:
human papillomavirus (HPV), ASCUS, DNA, mRNA, rak szyjki macicy



Detection of Human Papillomavirus for clinical purposes in Holycross Cancer Centre

Arkadiusz Chil, Bonita Durnaś, Agnieszka Wrona-Cyranowska, Józef Starzewski

Department of Gynecologic Oncology, Holycross Cancer Centre, Kielce
Department of Microbiology, Holycross Cancer Centre, Kielce

The presence of high risk HPV (Human Papillomavirus) is detected almost in all cases of cervical carcinoma and in most cases of precancerous lesions. The mechanims leading to cancerous transformation of cells by HPV is well documented. a substantial number of studies warrants application of HPV detection for clinical purposes. Widely used is detection of DNA HPV. That method shows better sensitivity than Pap smear but worse specifity. For that reason presently detection of HPV is recommended in: 1) verification of abnormal Pap smears; 2) follow-up after treatment of CIN (cervical intraepithelial neoplasia); 3) primary cytological cervical cancer screening.
In Holycross Cancer Centre detection of 13 high risk hpv genotypes is performed in the first and second case. The absence of DNA HPV allows to evade further diagnostics (colposcopy, biopsy). Most often detection of DNA HPV is performed in patients with cytologic smear described as ASC-US according to The Bethesda System 2001. During 14 months 191 patients with ascus were tested. Negative results were found in 122 women (64%). Women with positive results were younger (mean age 32,6 vs. 44,1 years), more often used oral contraception (51,2% vs. 16,3%), and smoked cigarettes (54,5% vs. 15,2%) (p<0,05). Other factors (i.e. recurrent vaginitis, history of cervical surgery) were not statistically significant in compared groups of patients. These results confirm association between presence of oncogenic HPV and some risk factors in women diagnosed with ASC-US. They also justify application of HPV testing for verification of abnormal Pap smears. It seems that introduction of new methods with better specificity could even more improve pharmacoeconomic efficacy of HPV testing. Detection of mRNA HPV E6/E7 transcripts is new method known to have better specificity than DNA HPV testing. E6 and E7 transcripts from the high-risk HPV types usually appear in mild precancerous lesions more predisposed to cervical carinoma development. Thus detection of mRNA transcripts allows to diagnose less number of women with abnormal cytological smears but those who are at high risk of developing cancer.

Key words:
human papillomavirus (HPV), ASCUS, DNA, mRNA, cervical carcinoma

Upadki i urazy wieku geriatrycznego

Monika Szpringer, Barbara Wybraniec-Lewicka, Grażyna Czerwiak, Maria Michalska , Jadwiga Krawczyńska

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Starzenie się populacji związane jest z wieloma konsekwencjami społecznymi, psychologicznymi, ekonomicznym i politycznymi. Seniorzy znajdują się w grupie znaczących konsumentów świadczeń opieki zdrowotnej i społecznej.
Działania zmniejszające ryzyko upadków są w wielu krajach traktowane priorytetowo. Prewencją obejmowane są osoby wykazujące zdefiniowane czynniki ryzyka urazów. Istotą skutecznej profilaktyki jest uświadomienie seniorom i ich opiekunom zagrożenia upadkiem i konieczności podejmowania indywidualnych środków zapobiegawczych. w pierwszej kolejności potrzeba zmodyfikować zagrożenia środowiskowe. Konieczny jest także instruktaż seniora w zakresie wykonywania czynności dnia codziennego.
Z przeprowadzonych badań w wielu ośrodkach wynika, ze istotne znaczenie w zmniejszeniu ryzyka upadków mają ćwiczenia fizyczne ukierunkowane na stabilizację równowagi, zwiększenie siły mięśniowej i koordynacji ruchowej.
Upadki w wieku geriatrycznym zaliczane są do tzw. wielkich problemów geriatrycznych. Wśród przyczyn upadków wyróżnia się czynniki zewnętrzne związane ze środowiskiem seniora oraz czynniki wewnętrzne wynikające z procesu starzenia się organizmu, istniejących chorób lub/ i ubocznych skutków farmakoterapii.
Celem niniejszej pracy była analiza czynników zagrożenia upadkami i urazami osób wieku geriatrycznego w aspekcie wczesnej prewencji w środowisku zamieszkania seniora.

Słowa kluczowe:
upadki, wiek geriatryczny, czynniki zapobiegania upadkom



Falls and injuries in geriatric age

The ageing process among the societies comprise a common problem of nowadays world. The population ageing is related to many social, psychological, economical and political implications. The seniors are in a group of significant customers of social services and medical benefits.
The actions, which aim is to decline the fall’s risk, have priority status in many countries. The prevention takes charge of people who have defined fall’s risk factors.
To make eldery patients and their care taker aware of fall’s threat and aware of individual preventive measures it is the core of efficient prevention. The first step is to modify environmental threats. There is also a need to carry out teaching about everyday activity.
From the conducted research follows, that the crucial meaning in the aspect of declining risk of falls have sport activities. This kind of activity should be diverted on keeping balance, increasing muscle power and movement coordination.
Falls in geriatric age are numbered to huge geriatric problems. Among the fall’s causes we can identify external and internal factors. The first one are connected with senior’s environment. The second ones stem form ageing process, existing diseases or/and pharmacotherapy side effects.
The aim of this article was the fall’s and injury’s threat analysis. The early prevention in the senior’s living environment was taken into consideration.
Key words:
falls, geriatric age, fall’s prevented factors

Opieka nad kobietą w okresie klimakterium – edukacyjna rola położnej

Agnieszka Czerwińska, Jolanta Olszewska, Beata Frankowicz – Gasiul, Jarosław Olszewski

Akademia Medyczna w Gdańsku, Wydział Nauk o Zdrowiu

Okres klimakterium jest przełomowym momentem w życiu kobiety. Jest jednak zjawiskiem normalnym, serią zmian zachodzących w organizmie na skutek zmniejszenia produkcji hormonów przez jajniki. Jednakże to, że stanowi ona naturalne zjawisko w życiu kobiety nie wyklucza leczenia. Leki stosuje się przecież nie tylko z powodu chorób, ale również dla poprawienia komfortu i jakości życia. Znaczącą rolę w odczuwaniu objawów związanych z menopauzą odgrywa osobowość kobiety i środowisko w jakim żyje.
Niniejsza praca stanowi przegląd dostępnej literatury , a jej celem jest zapoznanie kobiety z całością zagadnienia dotyczącego okresu klimakterium oraz umożliwienie jej świadomego i dla niej najlepszego sposobu postępowania w tym czasie. Sam kres płodności nie musi oznaczać samych ograniczeń, a wręcz przeciwnie, bycie starszym to posiadanie doświadczenia, wiedzy i mądrości. Ponieważ okres przekwitania stawia kobietę przed szeregiem nieprzewidzialnych problemów to właśnie położna, która towarzyszy kobiecie na każdym etapie jej życia może stać się dla niej doskonałym powiernikiem, nauczycielem i przewodnikiem. Może pomóc w pozyskaniu wielu informacji, które umożliwią jej zachowanie optymalnie najlepszego samopoczucia, zdrowia oraz wypracować sensowne metody radzenia sobie z przykrymi objawami.

Słowa klucze:
menopauza, klimakterium, rola położnej



Care of woman in climacterium period – educational midwife’s role.

Agnieszka Czerwińska, Jolanta Olszewska, Beata Frankowicz – Gasiul, Jarosław Olszewski

Akademia Medyczna w Gdańsku, Wydział Nauk o Zdrowiu

The climacterium period is a crucial moment in woman life. However it is a normal phenomenon, a series of body changes as a consequence of ovaries hormones production decrease1. The fact that menopause constitute a natural phenomenon in woman life do not exclude the possibility of treatment. Drugs are not only use because of sickness but also for improvement comfort and quality of life. a material impact on feeling the symptoms of menopause has a woman’s personality and hers habitat.
Following work is an accessible literature review. The aim of work is to acquaint woman with an issue of climacterium time and enables her to aware choice and the best way of behaviour. The end of fertility doesn’t have to mean only the restriction, because to be older means experience, knowledge and wisdom. Because menopausal period gives women many unpredictable problems it is important to have midwife support. She is during all of stages in women life. She may became a perfect confidant, teacher and a guide . Midwife can helps to get important and helpful informations, which enable to maintain optimally the best well-being, health and to work out sensible methods of work with unpleasant climacteric symptoms.

Key words:
menopause, climacterium, midwife’s role

Epidemiologia choroby trzewnej u dzieci w regionie świętokrzyskim w latach 1984-2007.

Zdzisław Domagała, Ewa Chabik

Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Kielcach – Oddział Niemowlęcy, Kielce, Polska

Wstęp
Choroba trzewna (cht) występuje z różną częstością w świecie, a także obserwowane jest duże zróżnicowanie regionalne w Polsce. Związane jest to ze zmieniającym się obrazem klinicznym cht, zróżnicowanym doborem pacjentów do badań oraz stosowaniem odmiennych metod analiz statystycznych. Rozbieżność danych oraz doniesienia o zanikaniu cht skłoniły do poniższej analizy.

Cel pracy
Ocena częstości występowania choroby trzewnej w latach 1984-2007 i odpowiedzi na pytanie czy choroba trzewna w tym rejonie Polski zanika.

Materiał i metody
W latach 1984-2007 rozpoznano w regionie świętokrzyskim 289 nowych zachorowań na celiakię w oparciu o obraz kliniczny i stwierdzane typowe zmiany patomorfologiczne śluzówki jelita cienkiego w biopsji wstępnej z równoczesną obecnością autoprzeciwciał w surowicy.
Do oceny częstości występowania choroby posłużono się następującymi współczynnikami: surowy współczynnik zapadalności (Crude incidence rate (CrI)) i współczynnik zapadalności skumulowanej (Cumulative incidence (CI)).
Wnioski
1. Badania epidemiologiczne w regionie świętokrzyskim wskazują, że choroba trzewna nie zanika.
2. Do prawidłowej oceny epidemiologicznej wymagana jest analiza surowego i skumulowanego współczynnika zapadalności.



Epidemiology of celiac disease in children in Świętokrzyskie Region in the years 1984-2007

Zdzisław Domagała, Ewa Chabik

Specialistic Provincial Hospital for Children Infantile Department

Background: In the world celiac disease occurs with wide frequency. In Poland it is observed wide regional differentiation that depends on the changing clinical picture of CD, different selection of the patients to the study as well as the using different statistical methods of analysis. Data divergence and reports of CD disappearance determine authors to present this analysis
Aim: Assessment of the CD incidence in the years 1984-2007 and the answer on the question whether the CD in this region of Poland is disappearing.
Material and methods: In Świętokrzyskie Region in the years 1984-2007 289 new cases of CD were diagnosed. They were based on clinical picture and diagnosed typical pathomorphological changes of small intestine mucosa inf preliminary biopsy with synchronous presence autoantibody in blood serum.

Conclusions:
1. Epidemiological researches show that CD does not decline in Świętokrzyskie Region.
2. It is needed to analyze CrI and CI to obtain the proper epidemiological assessment.

Pierwotna żółciowa marskość wątroby (PŻMW) najczęściej występująca choroba autoimmunizacyjna wątroby.

Dutkiewicz Ewa, Kryczka Wiesław, Horecka Lewitowicz Agata

Akademia Świetokrzyska Kielce, Wydział Nauk o Zdrowiu
Oddział Obserwacyjno Zakaźny Wojewódzki Szpilal Zakaźny

Pierwotna żółciowa marskość wątroby (PŻMW; PBC- Primary Biliary Cirrhosis) jest specyficznie narządowo postępującą autoimmunizacyjną chorobą wątroby charakteryzowaną przez krążące autoprzeciwciała przeciwmitochondrialne ( AMA-M2), destrukcję małych międzyzrazikowych i płatowych przewodów żółciowych z odczynem zapalnym, zmierzającą w kierunku marskości i niewydolności wątroby. w IV stadium zaawansowania PŻMW obserwowano wzrost rozwoju hepatomy. Aktualne teorie dotyczące etiopatogenezy PŻMW zakładają, iż choroba ta rozwija się wskutek niewłaściwie ukierunkowanej reakcji immunologicznej stymulowanej czynnikiem środowiskowym bądź infekcyjnym u osób predysponowanych genetycznie. Najczęściej występuje u kobiet w średnim wieku, które chorują około 13-krotnie częściej niż mężczyźni.

Artykuł zawiera informacje na temat patogenezy, diagnostyki i kliniki PŻMW.

Słowa kluczowe:
Pierwotna żółciowa marskość wątroby, Przeciwciała przeciw mitochondrialne, patogeneza, przebieg kliniczny, powikłania.



Primary Biliary Cirrhosis ( PBC) occurs most frequently autoimmune liver diseases.

Dutkiewicz Ewa, Kryczka Wiesław, Horecka Lewitowicz Agata

Akademia Świetokrzyska Kielce, Wydział Nauk o Zdrowiu
Oddział Obserwacyjno Zakaźny Wojewódzki Szpilal Zakaźny

Primary biliary cirrhosis (PBC) is an organ-specific autoimmune liver disease characterized by the presence of antimitochondrial antibodies (AMA-M2) and the destruction of small intrahepatic bile ducts with portal inflammation, induces liver cirrhosis and failure. PBC in the advanced stage, corresponding to PBC stage IV, was shown in the past to be associated with an increased incidence of hepatocellular carcinoma (HCC). PBC is a progressive chronic disease, develops in subjects genetically predisposed,as a consequence of wrongly oriented immune reaction stimulated by an environmental or infectious factor. Occurs most frequently in middle-aged women who fall ill about 13-fold more often than men.
In this article we provide information on the pathogenesis, diagnosis end clinical courses of PBC.

Keys words:
Pirmary Biliary Cirrhosis ( PBC), Anti Mitochondrial Antibody ( AMA), pathogenesis, clinical course of PBC, complications.

Religijność w rozwoju dojrzałej osobowości. Przegląd badań

Kazimierz Franczak

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Powszechnie przyjmuje się, że religijne dogmaty i przesłania zobowiązujące wyznawców do określonego stylu życia, jako takie mogą tworzyć dobrą przestrzeń rozwoju i wychowania człowieka; mogą być rzeczywistym nośnikiem wielorakich wartości, wśród których najważniejsze to: sam człowiek w swojej godności, a z tego wynikające wartości moralne, religijne i społeczne. Mogą także kreować fałszywe obrazy Boga, które nakładając się na niedojrzałe czy wręcz neurotyczne cechy osobowością mogą prowadzić do dysfunkcji osobowościowych i społecznych.
Niniejsze opracowanie pragnie ukazać ważniejsze badania i niektóre koncepcje teoretyczne zmierzające do określenia zależności typów religijności z cechami osobowości na gruncie polskiej psychologii religii.



Religiosity in the Development of a Mature Personality. a Research Review.

Kazimierz Franczak

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

It is generally assumed that religious dogmas and sermons, which oblige the worshippers to follow a definite lifestyle, may create favourable conditions for the development and upbringing of the man. They may constitute a real means of various values, among which the most important one is the human being with his dignity, as well as the resulting moral, religious, and social qualities. Nevertheless, they may also create false images of God. Those, if accompanied by immature or even neurotic personality features, may lead to personality and social malfunctions.
This paper is aimed at presenting some more significant research and theoretical approaches studying the relationship between types of religiousness and personality features within the Polish psychology of religion.

Ciąża młodocianych – problem medyczny i społeczny.

Beata Frankowicz – Gasiul, Anna Michalik Agnieszka Czerwińska, Marzena Zydorek, Jolanta Olszewska, Jarosław Olszewski

Akademia Medyczna w Gdańsku, Wydział Nauk o Zdrowiu

Terminem młodociane ciężarne, matki lub nieletnie matki określa się młode dziewczęta które zaszły i (lub) urodziły w okresie do 18. roku życia (30).
Wśród młodocianych kobiet jeden z najczęstszych problemów życiowych stanowi ciąża.
Młodociane matki przerywając szkołę i nie podejmując pracy zarobkowej stają się utrzymankami rodziców i są od nich uzależnione szczególnie pod względem finansowym.
W niektórych przypadkach zdane są tylko na siebie, gdyż nie mogą liczyć, ani na partnera, ani
na rodziców. Ponadto okres rozwojowy, w którym rodzą i stają się matkami jest często ich wzrostu i dojrzewania . Wczesne macierzyństwo nie daje szans młodemu organizmowi na rozwiązywanie zadań typowych dla okresu dojrzewania i wzrostu, a zmiana partnerów seksualnych i brak edukacji w tym zakresie naraża młode kobiety na choroby przenoszone drogą płciową. Problem medyczny i ekonomiczny potęguje fakt, iż ciąża taka może być wynikiem wykorzystania seksualnego przez ojca czy konkubina matki, co zdarza się
w rodzinach patologicznych. Takie traumatyczne przeżycia wymagają od współczesnego społeczeństwa podjęcia działań redukujących wszelkie patologie w tym zakresie. Takie grupy
wsparcia powinny składać się z pedagogów, psychologów i socjologów czy innych osób
z którymi zetkną się te młode kobiety w tym okresie swojego życia. Kluczowa role odgrywa tu też współczesna położna która często staje się ta pierwszą osobą z która styka się młoda matka po wyjściu z gabinetu ginekologicznego w którym u słyszała werdykt potwierdzający jej odmienny stan.
Celem głównym niniejszego opracowania jest ukazanie ważkości problemu medycznego i społecznego jaki stanowi ciąża młodocianych kobiet co generuje rolę współczesnej położnej jaką odgrywa ona w opiece nad młodocianą ciężarną, młodocianą matką, jej dzieckiem i rodziną.
Cele szczegółowe to :
1. Ukazanie faktu braku przygotowania młodego organizmu do pełnienia funkcji rozrodczej
oraz braku psychicznego przygotowania do świadomego macierzyństwa.
2. Przedstawienie sytuacji społecznej młodocianych matek które często pochodzą z ubogich
i rozbitych rodzin, nierzadko patologicznych.
Na bazie syntezy i analizy literatury przedmiotu wyciągnięto następujące wnioski
końcowe :
1) Sytuacja młodocianych matek, które ukrywają ciążę w związku ze strachem przed
rodzicami, pogarsza przebieg i rokowanie dla takiej ciąży przez opóźnienie
monitoringu ginekologiczno- położniczego.
2) Brak wykształcenia, niedobre relacje z ojcem dziecka oraz często ekonomiczna
całkowita zależność od rodziców sprawiają, iż niekorzystna sytuacja życiowa tych
dziewcząt trwa do momentu uzyskania wszechstronnego wsparcia ze strony
najbliższego otoczenia.
3) Złe warunki ekonomiczne w których dorastają młodociane ciężarne stanowią cechę
charakterystyczną dla tej grupy młodzieży.
4) Wczesne macierzyństwo zmusza młodociane ciężarne z niską dojrzałością społeczną
i biologiczną młodego organizmu do podejmowania nowych wyzwań które niejednokrotnie przekraczają ich możliwości emocjonalne i intelektualne.
5) Młode kobiety zachodząc w ciążę zostają często same z tym problemem gdyż
przypadkowość seksualnych partnerów sprawia iż ojciec dziecka nie jest w stanie
podjąć swoją społeczną rolę przez swój równie młody wiek lub lęk przed przeszkodą
jaką może stanowić dziecko w realizacji życiowych planów.
5) Model życia akceptowany przez współczesne społeczeństwo to, w pierwszej
kolejności zdobywanie wykształcenia, podjęcie pracy zawodowej i osiągnięcie
stabilizacji i niezależności finansowej a dopiero w dalszej kolejności planowanie
założenia rodziny co sprawia, iż wczesne macierzyństwo społeczeństwo ocenia bardzo
niekorzystnie.
6) Odsetek nieletnich matek wśród ogółu porodów stanowi 10 % i jest przyczyną braku
więzi emocjonalnej z rodzicami, kryzysu w rodzinie czy samotności przez co młode dziewczęta pragną zapomnieć o dzieciństwie i jak najszybciej stać się dorosłymi w ich mniemaniu kobietami.
7) Brak dojrzałości psychicznej i życiowego doświadczenia sprawia iż zajście w ciążę młodocianej kobiety przekracza jej możliwości przewidywania skutków takiego działania.

Słowa klucze:
młodociane ciężarne, nieletnie matki, wczesne macierzyństwo.



ADOLESCENT PREGNANCY – MEDICAL AND SOCIAL PROBLEM.

Beata Frankowicz – Gasiul, Anna Michalik, Jolanta Olszewska, Agnieszka Czerwińska, Marzena Zydoek, Jarosław Olszewski

Faculty of Health Sciences, Medical University of Gdansk

The term “adolescent pregnant” and underage mothers means young girls, who are pregnant or give a birth of their babies before their 18th birthday (30). Among young girls unexpected pregnancy is the most serious problem. Underage mothers have to break off school and because of their age – are unable to live independent – their became absolutely dependent on their parents. The worst situation is, when they can not get any help from their family either baby’s father. Adolescent time is the time of their psychical and psychological development. Early motherhood influences interruption of this process – in most of cases lack of sexual education and sexual partner changes expose young women to sexually transmitted diseases. Serious social and medical along young mothers is sexual usage, what happens in pathological families. This kind of traumatic situations demand of society solutions to eliminate them. Therapeutic teams should consider educators, psychologists and social workers to give young girls complete care. Key role has midwife – she is the first person, who meets young girl, after she left doctor’s appointment, knowing about her pregnancy.
Aim
Main aim of this paper is to analyze medical and social problem, which is pregnancy among young girls. This fact influences the role of midwife in care for underage pregnant, underage mother, her baby and family. The aim is to show lack of preparation young girl to conscious of motherhood and to show social situation of young mothers and lack of support for them.
Method
Contemporary literature in polish has been reviewed.
Results:
1. The situation of young mothers, who hide their pregnancy, influences lack of obstetrician’s monitoring and medial support for this pregnancy.
2. Lack of education, wrong relations with baby’s father and economical dependency influences need of social support.
3. Characteristic is bad economical status of this group.
4. Early motherhood makes young mothers with low level of social skills to take responsibilities and duties, when they are not able to solve them.
5. Young girls, which became pregnant, very often are alone with their problems, because pregnancy is in most of cases unexpected – father is not able (young age, accidentally of sexual behaviors) to take a responsibility for his young pregnant partner.
6. Contemporary model of life accent need of high education level and material status, what put young mother in very uncomfortable situation.
7. 10% of all mothers are underage – most often problems, which are shown in research are: lack of proper emotional relations with parents, family crisis, loneliness – all that problems influence, that young girls want to live their family houses and became adult mothers.

Key words:
adolescent pregnant, underage mothers, early motherhood

Profilaktyka wtórna udaru mózgu – ocena po pięciu latach od zachorowania

Małgorzata Fudala, Waldemar Brola, Jan Stoiński, Wojciech Przybylski, Jan Czernicki

Oddział Neurologii Szpitala Specjalistycznego w Końskich
Oddział Neurologii Szpitala Powiatowego w Skarżysku – Kamiennej
Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Klinika Rehabilitacji i Medycyny Fizykalnej UM w Łodzi

Wstęp i cel pracy: Kompleksowe leczenie udaru mózgu jest głównym problemem współczesnej neurologii i tematem licznych badań klinicznych. Mniej jest informacji na temat stanu chorych w długoterminowej obserwacji. Celem pracy była ocena profilaktyki wtórnej po udarze mózgu po 5 latach od zachorowania.
Materiał: Analizą objęto 360 osób, które były zarejestrowane w Oddziale Neurologii w Skarżysku-Kamiennej w 2000 roku ankietą udarową Narodowego Programu Profilaktyki i Leczenia Udaru Mózgu. 102 osoby zmarło w pierwszym roku po zachorowaniu. Ankiety kontrolne otrzymało 258 osób, informacje uzyskano od 201 osób (78% ).
Wyniki: Wśród ankietowanych zmarło 58 osób (28,9%), deficytu neurologicznego nie stwierdzano u 48 osób (23,9%), objawy neurologiczne nie upośledzające funkcjonowanie występowały u 72 osób (35%), znaczne inwalidztwo u 23 osób (12%). z różnych form rehabilitacji skorzystało 25% badanych (żyjących), 62% kontroluje się u lekarza rejonowego, 31% u neurologa. Przyjmowane leki: obniżające ciśnienie 71%, aspiryna 48%, tiklopidyna 9%, obniżające poziom cholesterolu 26%, przeciwcukrzycowe 15%. Styl życia: papierosy pali 8%, alkohol spożywa 6%, nadwaga występuje u 36%, aktywność fizyczną deklaruje 60%, podwyższony poziom cholesterolu występuje u 25%. Spośród leczonych przez neurologa 73% przyjmuje leki antyagregacyjne, 51% leczonych przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Na emeryturze jest 75% badanych, rencie 18%, 6% nadal pracuje.
Wnioski: Niewielki odsetek chorych korzysta w rehabilitacji po udarze mózgu, dostęp do specjalistycznej opieki neurologicznej jest niewielki, co przekłada się na ograniczone stosowanie profilaktyki wtórnej udaru mózgu.

Słowa kluczowe:
udar mózgu, rehabilitacja, styl życia, profilaktyka wtórna.



Secondary prevention of stroke - a five years follow-up.

Małgorzata Fudala, Waldemar Brola, Jan Stoiński, Wojciech Przybylski, Jan Czernicki

Oddział Neurologii Szpitala Specjalistycznego w Końskich
Oddział Neurologii Szpitala Powiatowego w Skarżysku – Kamiennej
Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Klinika Rehabilitacji i Medycyny Fizykalnej UM w Łodzi

Background and purpose: Complex treatment of stroke is the main problem of the modern neurology. There are many research programs concerning this subject. Yet less information is available concerning long-term control patients. The goal of this study was to evaluate secondary prevention of stroke after five years of stroke development.
Method: an in-depth analysis covered 360 people registered at Neurology Ward in Skarżysko-Kamienna in 2000 by means of National Program of Prevention and Stroke Treatment questionnaire. 102 people died within the first year since they developed stroke. Follow-up questionnaires were distributed to 258 people, information was received from 201 people(78%).
Results: 58 (28,9%) of the questioned people died, neurological deficits have not been observed in 48 people ( 23,9%), neurological symptoms with no effects on functioning have been recognized in 72 people (35%) whereas severe disablement in 23 people (12%). 25% of the patients (still alive) have participated in various rehabilitation activities, 62% claim to have had regular check-ups by a general practitioner(GP) while 31% by a neurologist. Drugs taken: reducing blood-pressure 71%, aspirin 48%, ticlopidine 9%, reducing cholesterol level 26%, antidiabetic 15%. Lifestyle: 8% smokes, 6% drinks alcohol, 36% are overweight, physically active 60%, 25% have raised cholesterol level. Among those who are treated by a neurologist 73% takes either aspirin or ticlopidine, 51% treated by a GP. 75% are retired, 18% receives disability pension, 6% are professionally active.
Conclusion: Low percentage of the diseased participate in stroke rehabilitation, possibility to have regular neurological check-ups is limited, which influence secondary prevention after stroke.

Key words:
stroke, rehabilitation, lifestyle, secondary prevention.



Rak jelita grubego – profilaktyka i leczenie

Stanisław Głuszek, Jarosław Matykiewicz

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydzial Nauk o Zdrowiu
Zakład Chirurgii i Pielęgniarstwa Chirurgicznego, Instytut Pielęgniarstwa i Położnictwa AŚ

Rak jelita grubego (rjg) jest drugim nowotworem pod względem zachorowalności u mężczyzn i kobiet. Rocznie notuje się w Polsce ponad 11 tysięcy nowych przypadków zachorowania na rjg. Prawdopodobieństwo zachorowania rośnie z wiekiem i dotyczy głównie osób powyżej 50 r.ż. w leczeniu rjg wykorzystuje się wszystkie sposoby leczenia onkologicznego: chirurgie, radioterapie i chemioterapie w różnych sekwencjach czasowych. Pozwala to uzyskać ok. 60 % wyleczeń w krajach rozwiniętych. Przeżycia 5-letnie w naszym kraju odbiegają od wyników uzyskiwanych w Europie Zachodniej i wynoszą ok. 25 %. Rozwój raka jelita grubego jest wieloletni. Większość guzów powstaje na podłożu gruczolaków jelita grubego. Znane są też choroby związane z większym ryzykiem rozwoju raka oraz czynniki środowiskowe mogące mieć wpływ na rozwój choroby. Pomimo tego w Polsce rozpoznajemy najczęściej już zawansowaną chorobę nowotworową, co przekłada się na niezadowalające efekty i wysoki koszt leczenia. Nowatorskim działaniem jest wprowadzony w Polsce program skryningowy badań kolonoskopowych u osób po 50 r.ż, bez objawów klinicznych choroby jelita grubego. Ponadto stosowane testy genetyczne u nosicieli mutacji predysponujących do rozwoju rjg (zespoły polipowatości i HNPCC) pozwalają na wczesne wykrycie choroby i wybór odpowiedniego zakresu zabiegu operacyjnego. Prowadzone są również badania dotyczące chemoprewencji rjg. Te wszystkie działania wraz z agresywnym, ale zaplanowanym i celowanym leczeniem dają szansę na poprawę wyników leczenia rjg w Polsce.

Słowa kluczowe:
rak jelita grubego, profilaktyka



Colorectal cancer – prevention and treatment

Stanisław Głuszek, Jarosław Matykiewicz

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydzial Nauk o Zdrowiu
Zakład Chirurgii i Pielęgniarstwa Chirurgicznego, Instytut Pielęgniarstwa i Położnictwa AŚ

Colorectal cancer is the second most frequent cancer among male and female patients. Annually, over 11 thousand new cases of colorectal cancer are registered in Poland. The probability of developing this disease increases among older patients and occurs mostly in patients over 50 years of age. In colorectal cancer all methods of oncological treatment, i.e. surgery, radiotherapy and chemotherapy are used in various time sequences. This results in approx. 60 % of cured cases in developed countries. In Poland, the percentage of patients who survive 5 years after the treatment differs from the standards achieved in Western European countries and totals 25 %. Colorectal cancer takes many years to develop. Most tumours develop on the basis of colorectal adenomas. Other diseases and some environmental factors resulting in a higher risk of cancer are also known. Despite this, in Poland most frequently only an advanced stage of cancer is recognised in patients, which leads to unsatisfactory effects and high costs of treatment. a screening-colonoscopy program is an innovative test method implemented in Poland for patients of over 50 years of age, who show no clinical symptoms of colorectal cancer. Additionally, genetic tests of the carriers of mutations with high risk factor for developing colorectal cancer (polyposis syndrome and HNPCC) are used. They allow for earlier diagnosis of the disease and the choice of proper surgery treatment. Some studies of chemoprevention of colorectal cancer are also carried out. All these methods, together with aggressive but previously planned and intentional treatment give a better chance of improved effects of colorectal cancer treatment in Poland.

Key words:
colorectal cancer, prevention

Wczesne wyniki leczenia operacyjnego samoistnych krwiaków śródmózgowych.

Jacek Gołebiowski, Jacek Stypuła, Ewa Jachymczyk

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu
Oddział Neurochirurgii i Neurotraumatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego
w Kielcach

Wstęp i cel pracy;
Przedstawienie własnych doświadczeń w leczeniu operacyjnym samoistnych krwiaków śródmózgowych u dorosłych.

Materiał i metody;
Od stycznia do grudnia 2007r.leczono operacyjnie 74 chorych , z rozpoznanym w badaniu TK głowy samoistnym krwiakiem śródmózgowym.
Dokonano analizy stanu neurologicznego i stanu świadomości w dniu przyjęcia oraz przy wypisie chorego. Oceniono rozmiary i lokalizację krwiaków oraz uwzględniono czas wykonania zabiegu w stosunku do momentu zachorowania.

Wyniki;
Wśród operowanych chorych stwierdzono w 12 przypadkach krwaki tylnej jamy,
w 26 przypadkach położone w lewej półkuli mózgu oraz 36 w prawej półkuli.
Operowani chorzy manifestowali klinicznie objawy wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego oraz objawy ogniskowe spowodowane dużych rozmiarów krwiakiem. Zabiegi wykonano w dniu zachorowania u 61chorych (82%)
W badanej grupie stwierdzono zgony u 41 chorych co stanowi 55%. w pozostałych przypadkach uzyskiwano poprawę stanu przytomności ocenianą w Glasgow Coma Scale.
i/lub nieznaczne tylko zmniejszenie objawów ogniskowych.

Wnioski;
Pomimo obecnie szybkiej diagnostyki i krótkiego przedziału czasu od zachorowania do operacji wyniki leczenia operacyjnego samoistnych krwiaków śródmózgowych są nadal niezadowalające. w grupie pacjentów w stanie ciężkim zawierających się w przedziale 7-3 punków w Glasgow Coma Scale stwierdzono 76% zgonów, nie ratując żadnego z chorych ocenionych na 3 punkty.
Rokowanie operowanych chorych jest złe i wiąże się z bardzo wysoką śmiertelnością oraz długotrwałym utrzymywaniem się objawów ogniskowych.

Słowa kluczowe:
samoistny krwiak śródmózgowy, operacja, wyniki leczenia



Early results of surgical treatment of spontaneous intracerebral hematomas.

Jacek Gołebiowski, Jacek Stypuła, Ewa Jachymczyk

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu
Oddział Neurochirurgii i Neurotraumatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego
w Kielcach

Background and purpose;
The aim of the study is to present the author`s expirience with surgical treatment of spontaneous intracerebral hematomas.

Material and methods;
Between January and December 2007 year 74 patients with spontaneous intracerebral hematomas were treated in Neurosurgery Department in Kielce. Diagnosis was based on CT scan. We have analised neurological status and status of consciousnes befor operation and during outcome patients.
Diameter, localisation and the time between stroke and operation of hematomas were investigated.

Results;
The hematomas were localised in 12 cases in infratentorial space, in 26 cases in left part of brain and 36 in rigth side. Patients who were operated had clinical signs of intracranial hypertension and neurological deficits.
Operations were made during the day of intracerebral hemorrhage in 61 cases (82%).
We maked notes 41 case of death (51%) but in others cases we have observed only improvement of consciousnes and small improvement of neurological deficits.

Conclusions;
Results of surgical treatment of spontaneous intracerebral hematomas are not satisfactory nevertheless a short time between hemorrhage and operation. Patients with GCS between 7 and 3 points were death in 76% but none of survivors had not satisfactory results.
The prognosis of surgical treatment are very poor and are connected with high degree of mortality and persistance of neurological deficits.

Key words;
sponatneous intracerebral hematoma, surgical treatment, outcome.

POŻĄDANY ZAKRES PSYCHO-EDUKACYJNEJ INTERWENCJI DLA REKONWALESCENTÓW PO PRZEJŚCIU OSTREGO ZAPALENIA TRZUSTKI

Izabela Chmiel, Antoni Czupryna, Tomasz Brzostek, Maciej Górkiewicz

Faculty of Health Care, Jagiellonian University, Collegium Medicum,

W systematycznym przeglądzie 809 publikacji na temat psycho-edukacyjnej interwencji (Chan, 2005) żadna nie dotyczy ostrego zapalenia trzustki (OZT).
Cel pracy: Ocena potrzeby stosowania psychoedukacji w grupie pacjentów po przebytym ostrym zapalaniu trzustki (OZT).

Materiał i metody: Jakość życia N=142 osób po OZT pomierzono za pomocą standardowego kwestionariusza SF-36 w języku polskim. Rzetelność danych zweryfikowano zgodnie ze wskazaniami pomocy do pakietu Statistica, dalszą analizę przeprowadzono według metodologii Walters & Campbell (2004).

Wyniki: Składowe jakości życia uszeregowano począwszy od tych, które najbardziej wymagają rehabilitacji: P – ból, EV – energia, witalność, SC – funkcjonowanie społeczne, MH – samopoczucie psychiczne; kończąc na ograniczeniach ról społecznych. Stwierdzono jednorodność badanych grup chorych pod względem gradacji potrzeb interwencji.

Wnioski: Wyodrębnione potrzeby pacjentów są zgodne z obszarem skuteczności psycho-edukacyjnej interwencji według licznych doniesień naukowych. Należy kontynuować badania nad wyborem form interwencji.

Słowa kluczowe:
jakość życia, SF-36, promocja zdrowia, rehabilitacja, ostre zapalenie trzustki



REQUIRED SCOPE OF PSYCHOEDUCATIONAL INTERVENTION IN SURVIVORS OF ACUTE PANCREATITIS

Izabela Chmiel, Antoni Czupryna, Tomasz Brzostek, Maciej Górkiewicz

Faculty of Health Care, Jagiellonian University, Collegium Medicum,

Chan (2005) critical review (809 studies) of psycho-educational intervention (PEI) hasn’t included any paper concerned patients after acute pancreatitis. Purpose: To verify a need of PEI in patients after acute pancreatitis.
Material & methods: Quality of life in N=142 survivors after acute pancreatitis was measured with Polish version of SF-36 questionnaire. The data validity was confirmed following to Statistica recommendations. The core analyses were conducted with Walters & Campbell (2004) methodology.
Results: The health quality domains were ordered from the most required intervention: P – pain, SC - social functioning, EV – energy, vitality, MH - emotional well-being, to limited ability in performing a social role.
Resume: The pointed above areas of needs for intervention coincide with effectiveness of the psychoeducational intervention. The further research should be aimed in developing better forms of the intervention.
References:
Chan C.W.H (2005). Psychoeducational intervention: a critical review of systematic analyses. Clinical Effectivenes in Nursing 9: 101-111
Walters S.J., Campbell M.J. (2004) The use of bootstrap methods for estimating sample size and analysing health-related quality of life outcomes. Statistics in Medicine 24(7): 1075-102

Key words:
quality of life, SF-36, health promotion, rehabilitation, acute pancreatitis

Fizjologiczne aspekty adaptacji układu krążenia człowieka do intensywnego wysiłku fizycznego.

Beata Wożakowska-Kapłon, Marek Grabski

Akademia Świętokrzyska, Kielce, Wydział Nauk o Zdrowiu

Przedstawiono odrębności układu krążenia sportowców wyczynowych. Pod wpływem treningu sportowego, w układzie sercowo-naczyniowym dochodzi do licznych zmian, niektóre z nich np. zespół serca sportowca stanowią przejaw fizjologicznej adaptacji układu krążenia do intensywnego wysiłku fizycznego, inne chociaż stwierdzane u młodych bezobjawowych zawodników, mogą świadczyć o patologii.
Charakter zmian kardiologicznych u sportowców wyczynowych zależy od wieku, płci zawodnika, stażu sportowego oraz specyfiki uprawianej dyscypliny. Pod wpływem treningu dochodzi do zmniejszenia aktywności układu współczulnego, powiększenia jam i przerostu serca. Rodzaj wykonywanego wysiłku określa charakter zmian w sercu. Ćwiczenia izotoniczne powodują ekscentryczny przerost mięśnia lewej komory, ćwiczenia izometryczne stymulują głównie przerost koncentryczny. Zmniejszenie napięcia układu współczulnego będąca wyrazem adaptacji do systematycznego treningu, znajduje swoje odzwierciedlenie
w stwierdzanej bradykardii zatokowej, rytmach z łącza przedsionkowo-komorowego lub zaburzeniach przewodzenia przedsionkowo-komorowego i śródkomorowego. Zmiany charakterystyczne dla zespołu serca sportowca cofają się po zaprzestaniu treningu
w przeciwieństwie do patologicznego przerostu mięśnia lewej komory np. w kardiomiopatii przerostowej lub nadciśnieniu tętniczym. Ocena progresji zmian adaptacyjnych w sercu trenującego zawodnika, powinna być przeprowadzana regularnie i zawierać badanie przedmiotowe, badanie elektrokardiograficzne(EKG), rtg klatki piersiowej, badanie echokardiograficzne oraz test wysiłkowy.
W pracy omówiono najczęstsze przyczyny nagłej śmierci sercowej u sportowców: kardiomiopatię przerostową, idiopatyczny przerost mięśnia lewej komory, anomalie tętnic wieńcowych, zespół wydłużonego QT, wstrząśnienie serca i inne.

Słowa kluczowe:
zespół serca sportowca, nagłe zgony sercowe u sportowców



Athlete`s heart

Beata Wożakowska-Kapłon, Marek Grabski

Akademia Świętokrzyska, Kielce, Wydział Nauk o Zdrowiu

The aim of the article was to describe the characteristics of cardiovascular system in record holders. Sport training leads to changes in circulatory system. Some of them e.g. athletic heart syndrome are the symptoms of physiological adaptation of circulation to intensive physical effort, whereas others denote the pathology. These changes in record holders depend on their age, sex, duration of training period time and peculiar sort of discipline. As a result of the training record holders undergo reduction of activity of sympathetic system, enlargement of cardiac cavities and myocardial hypertrophy. Changes in the circulatory system depend on kind of the effort. Isotonic exercises cause eccentric left ventricular hypertrophy, whereas isometric exercises stimulate mainly concentric hypertrophy. Electrocardiography examination often shows sinus bradycardia, rhythms from atrioventricular node or conduction disorders. Changes in athlete’s heart retire after giving up training opposite to pathological hypertrophy in systemic hypertension, valvular disease or to cardiomyopathy. Regular examinations including ECG, X-ray echocardiography, as well as exercise test are necessary for evaluation of progression of adaptation changes in the training athlete’s heart.
In the article the most frequent reasons for sudden heart death among sportsmen, such as hypertrophic cardiomyopathy, idiopathic left ventricular hypertrophy, anomalies of coronary arteries, aortic stenosis, or cardiogenic concussion are discussed.

Key words:
athletic heart syndrome, sudden cardiac death in athletes

Palenie tytoniu jako przykład antyzdrowotnych zachowań wśród młodzieży szkół ponadgimnazjalnych

Aneta Grochowska, Małgorzata Schlegel-Zawadzka

Tobacco smoking as the example of the antihealthy behavior among adolescents from malopolska secondary schools

Instytut Ochrony Zdrowia Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie,
Wydział Nauk o Zdrowiu CM UJ

Wstęp. w okresie adolescencji osoba może doświadczać wielu trudności i konfliktów, skutkiem czego mogą być ryzykowne zachowania zdrowotne.

Cel pracy. Ocena palenia papierosów wśród młodzieży szkoły ponadgimnazjalnej oraz wpływu środowiska na występowanie zachowań antyzdrowotnych.

Materiał i metody. Badania przeprowadzono wśród 164 uczniów pierwszych klas Liceum Ogólnokształcącego w Tarnowie metodą ankietową w 2007 r. Oznaczono także ilość tlenku węgla w wydychanym powietrzu za pomocą aparatu Micro Medical Smoke Check. Na badanie uzyskano zgodę dyrekcji i rodziców uczniów.

Wyniki i omówienie. Ankietowani uczniowie deklarowali w 28,0%, że palili kiedykolwiek, a obecnie deklarację palenia podało znacznie mniej bo 7,3%. Palenie papierosów w ciągu ostatnich 6 miesięcy rzuciło 3,7%, a 3,1% w czasie dłuższym niż 6 miesięcy. 23,0% uczniów było namawianych w ciągu ostatnich 30 dni do zapalenia papierosa. Jeśli uczniowie palą to najczęściej z kolegami i koleżankami (2,90+0,83), sami (2,25+1,07), w obecności innych członków rodziny (1,22+0,58) (skala: 1-nigdy, 2-rzadko, 3-czasem, 4-często). Uczniowie podali, że nigdy nie palą w obecności rodziców (matek lub ojców). Oznaczenie zawartości tlenku węgla wydychanego przez uczniów wykazało, że poziom od 0-6 był u 89,0%, 7-10 u 5,5%, 11-20 u 3,7%, a powyżej 20 u 1,8% uczniów. Wartości te korelowały istotnie z deklarowanym paleniem – współczynnik korelacji R-Spearman=0,42 (korelacja przeciętna, p<0,05).

Wnioski. Uczniowie liceum podejmowali próby palenia tytoniu. Palące osoby z otoczenia młodzieży miały wpływ na podjęcie przez nich decyzji o paleniu. Płeć nie odgrywała wpływu na udzielane wypowiedzi przez licealistów na temat palenia tytoniu.<;br />
Słowa kluczowe:
palenie tytoniu, młodzież, zachowania antyzdrowotne



Tobacco Smoking as the Example of the Antihealthy Behavior Among Adolescents from Malopolska Secondary Schools

Aneta Grochowska, Małgorzata Schlegel-Zawadzka

Institute at State Vocational College
Department of Heath Science at CM UJ

Introduction. During the age of adolescence a person may experience great many difficulties and conflicts which may lead to hazardous health behaviours.
Thesis objective. The assessment of cigarette smoking among the youth of post primary schools and the influence of environment on antihealthy behaviours occurrence.

Materials and methods. The research has been conducted among 164 first-year Tarnów high school students with the use of the survey method in 2007. Also, the amount of carbon monoxide in exhaled air has been measured with Micro Medical Smoke Check device. The consent for the research has been obtained from both school authorities and the students’ parents.

Results and analysis. 28.0 per cent of the surveyed students declared they had ever smoked, and substantially fewer – as few as 7.3 per cent – declared they currently smoke. In the last 6 months 3.7 per cent of the students quit smoking and 3.1 per cent did the same more than 6 months ago. 23.0 per cent were persuaded to smoke a cigarette within the last 30 days. In the case of smoking students they do it most often with friends (2.90+0.83), alone (2.25+1.07), in the presence of other family members (1.22+0.58) (scale: 1-never, 2-rarely, 3-sometimes, 4-often). The students answered they never smoke in the presence of their parents (mothers and fathers). The reading of the air exhaled by the students indicated the 0-6 level in the case of 89.0 per cent, 7-10 in 5.5 per cent, 11-20 in 3.7 per cent and above 20 in 1.8 per cent of the students. These values actually correlated with the smoking declaration – the R-Spearman correlation factor = 0.42 (average correlation, p<0.05).

Conclusions. The high school students have tried tobacco smoking. Smoking individuals from the youth’s environment have influenced their decision to smoke. Sex has not affected the answers provided by the high school students related to smoking.

Key words:
tobacco smoking, youth, antihealthy behaviours

Spondyloartropatie seronegatywne ze szczególnym uwzględnieniem spondyloartropatii w przebiegu enteropatii

Józef Gawęda, Zbigniew Guzera

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego , Wydział Nauk o Zdrowiu .
Szpital Specjalistyczny Św. Łukasza w Końskich , Świętokrzyskie Centrum Reumtologii

Spondyloartropatie to określenie zapalnych chorób stawów zajmujących stawy kręgosłupa , stawy krzyżowo-biodrowe , stawy obwodowe oraz przyczepy ścięgniste .Do tej grupy chorób zaliczamy : zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ( ZZSK ) , łuszczycowe zapalenie stawów , reaktywne zapalenie stawów , seronegatywne spondyloartropatie związane z nieswoistymi zapaleniami jelit , niezróżnicowane spondyloartropatie .Spondyloartropatie występują najczęściej u osób młodych , gł. mężczyzn w wieku 20 – 40 lat.Etiologia tej grupy chorób pozostaje niewyjaśniona. w etiopatogenezie brane są pod uwagę czynniki genetyczne ( np. antygen HLA B27 ) oraz środowiskowe ( np. infe cje ukł. moczowo-płc owego ) .Wśród seronegatywnych spondyloartropatii w różnia się grupę zapaleń stawów związanych z tzw.enteropatiami. Związek pomiędzy spondyloartropatią a zapaleniem toczącym się w obrębie jelit został dobrze zdefiniowany w takich schorzeniach jak : enterogenne , r aktywne zapalenie stawów , choroba Whipple’a , choroba Crohna , wrzodziejące zapalenie jelita grubego.Częstym zjawiskiem jest brak korelacji pomiędzy objawami ze strony przewodu pokarmowego a nasileniem zapalenia stawów , a czasem wręcz brak objawów klinicznych zapalenia w obrębie jelit u chorych z typowym obrazem spondyloartropatii . w świetle powyższych faktów niezwykle ważne staje się interdyscyplinarne podejście do zagadnienia spondyloartropatii związanych z zapalnymi chorobami przewodu pokarmowego .



Seronegative spondyloarthropathies especially in the course of enteropathies

Józef Gawęda, Zbigniew Guzera

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego , Wydział Nauk o Zdrowiu .
Szpital Specjalistyczny Św. Łukasza w Końskich , Świętokrzyskie Centrum Reumtologii

Spondyloarthropathies is a definition of diseases affecting joints of the spine , sacro-iliac joints , peripheral joints and muscle-tendon attachements . That group includes ankylosing spondylitis , psoriatic arthritis , spondyloarthropathies related to non-specific inflammatory bowel diseases , undiferentiated spondyloarthropathies. Spondyloarthropathies most often occur among young adult men between 20-40 years of age. The etiology is still not clarified . In pathogenesis genetic ( eg. HLA B27 antigen ) and enviromental ( eg. urinary tract infections ) factors are taken into a consideration . There is a group of an inflamatory joints’ diseases related to enteropaties , separated from seronegative spondyloarthropathies. The relationship between spondyloarthropathy and bowel inflammation was well confirmed in the case of such enteropathies as enterogenic reactive arthritis , Whipple’s disease , Crohn’s disease , ulcerating colitis. No correlation between gastro-intestinal and musculo-skeletal symptoms is often observed and sometimes there is no clinical symptoms of bowel inflamation among patients with the typical picture of spondyloarthropathy. Basing onself on the above facts , interdisciplinary approach to the enteropathy related spondyloarthropaties is extremly important .

Nowoczesna fizjoterapia w reumatologii

Józef Gawęda, Zbigniew Guzera

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego , Wydział Nauk o Zdrowiu .
Szpital Specjalistyczny Św. Łukasza w Końskich , Świętokrzyskie Centrum Reumtologii

Współczesne podejście do terapii chorób określanych jako reumatyczne jest działaniem obejmującym , poza oczywiście samym reumatologiem , współpracę wielu specjalistów z dziedzin takich jak fizjoterapia , kinezyterapia , balneologia , neurologia , ortopedia , psychologia czy nawet dietetyka lub muzykoterapia. Jest niezmiernie istotne , aby planując program leczenia chorego nie lekceważyć metod pozornie mniej ważnych lub zwyczajowo uznawanych jako wspomagające . Współczesna fizjoterapia poza stosowaniem zabiegów takich jak elektroterapia , krioterapia czy hydroterapia stanowi też bardzo ważny element w procesie edukacji pacjenta oraz jego zaangażowania w proces leczenia , przez co staje się on pełnoprawnym członkiem zespołu terapeutycznego . w referacie przedstawione zostaną poglądy autorów na rolę współczesnej fizjoterapii w leczeniu chorych na choroby reumatyczne z omówieniem poszczególnych metod terapeutycznych .



Modern physiotherapy in rheumatology

Józef Gawęda, Zbigniew Guzera

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego , Wydział Nauk o Zdrowiu .
Szpital Specjalistyczny Św. Łukasza w Końskich , Świętokrz

Contemporary approach to the diseases definied as rheumatic is an activity covering , besides role of the rheumatologist , cooperation of specialists in such fields as physiotherapy , kinesytherapy , balneology , neurology , orthopaedics , psychology and even dietetics or musicology . It is essential to plan therapeutic programm with no contempt for apparently less important or customary found as supporting methods .Contemporary physiotherapy , besides electrotherapy , cryotherapy or hydrotherapy is a very important part of patient education and his involvement in the treatment , what makes him a fully authorised member of the therapeutic team. In the paper authors are going to present their views on the role of the contemporary physiotherapy in the treatment of patients suffering for rheumatic diseases , and discuss individual physiotherapeutic methods .

Leczenie biologiczne seronegatywnych spondyloartropatii

Józef Gawęda, Zbigniew Guzera

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego , Wydział Nauk o Zdrowiu .
Szpital Specjalistyczny Św. Łukasza w Końskich , Świętokrzyskie Centrum Reumtologii

Mianem leczenia biologicznego określamy stosowanie leków modyfikujących/ hamujących proces zapalny poprzez wpływ na działanie cytokin prozapalnych ( głównie TNFα i Il – 1 ) . Kluczowa rola tych cytokin przejawia się w podtrzymywaniu stanu zapalnego oraz niszczeniem struktur stawu , głownie chrząstki stawowej . Efekt leczniczy uzyskuje się przez zastosowanie przeciwciał monoklonalnych skierowanych przeciwko w/w cytokinom lub cząsteczkom powierzchniowym komórek uczestniczących w procesie zapalenia. Obecnie wykorzystywanymi lekami z tej grupy są Infliximab – monoklonalne , chimeryczne ( mysio-ludzkie ) przeciwciało przeciwko TNFα ; Etanercept – białko fuzyjne stanowiące fałszywy receptor dla TNFα ; Adalimumab – ludzkie przeciwciało monoklonalne przeciwko TNFα , Rytuximab - p/ciało monoklonalne przeciwko cząsteczce CD20 na powierzchni limfocytów B ; Anakinra – ludzki , rekombinowany antagonista Il – 1. Leki biologiczne od momentu wprowadzenia do terapii reumatoidalnego zapalenia stawów oraz seronegatywnych spondyloartropatii diametralnie zmieniły na korzyść efekty terapeutyczne , jakość życia i rokowanie u chorych na w/w choroby.Ostatnie lata przyniosły znaczny postęp wiedzy i doświadczenia na temat zastosowania leków biologicznych w spondyloartropatiach. w chwili obecnej największa ilość danych z badań klinicznych oraz codziennej praktyki dotyczy Infliksimabu oraz Etanerceptu. Wśród seronegatywnych spondyloartropatii wyróżnia się grupę zapaleń stawów związanych z enteropatiami takimi jak choroba Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelit . Zastosowanie Infliximabu w chorobie Crohna powodujące wyraźną poprawę stanu chorych zarówno objawów ze strony p. pokarmowego jak też związanych ze spondyloartropatią stanowi ogromną szansę dla pacjentów , u których dotychczasowe leczenie nie przyniosło zadowalających efektów .



Treatment with the Biologic Agents in seronegative spondyloartropathies

Józef Gawęda, Zbigniew Guzera

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego , Wydział Nauk o Zdrowiu .
Szpital Specjalistyczny Św. Łukasza w Końskich , Świętokrzyskie Centrum Reumtologii

A treatment modyfying inflammatory process by the influence over proinflammatory cytokines’ activity, mainly TNFα and Il – 1 is described as a biological. The key role of those cytokins manifests by the maintaining of the inflammatory process and joint structures damage especially the joint cartilage. Therapeutic effects are obtained by using the monoclonal antibodies against above mentioned cytokines or molecules.At the present moment there are a few agents used : Infliximab – chimeric , monoclonal anti TNFα antibodies , Etanercept – fusion protein acting as a false TNFα receptor , Adalimumb – fully human , monoclonal anti TNFα antibody , Anakinra – human , recombined Il – 1α antagonist , Rituximab – monoclonal antibody against CD20 molecule . From the moment of introducing into the RA and spondyloarthropathies treatment – therapeutic effects , patients’ quality of life and prognosis got better diametrically. The last few years have brought significant progress of the knowlege and clinicall experience of the biological agents using among patients with spondyloartropathies . At present time the biggest part of clinical trials data and everyday practice experience refers to infliximab and etanercept using . Spondyloarthropathies developed in the course of the Crohn’s disease or the ulcerating colitis are very important part of the whole category of seronegative spondyloarthropathies . Infliximab using in the treatment of the Crohn’s disease , which influence over symptoms of spondyloartropathy and enteropathy seems to be a great chance for patients with the lack of efficacy of the previous treatment.

Etyka i odpowiedzialność zawodowa w pracy pielęgniarki sprawującej opiekę
nad pacjentem neurochirurgicznym

Ewa Jachymczyk, Jacek Gołębiowski, Jacek Stypuła

Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Oddział Neurochirurgii i Neurotraumatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach

W warunkach niezwykle szybkiego postępu, wiedzy i techniki medycznej, pielęgniarstwo XXI wieku tworzy swój nowy wizerunek. Zmianie ulega zakres działań pielęgniarki i otwierają się nowe dziedziny wiedzy pielęgniarskiej. w dobie wielkiego postępu i przemian społeczno politycznych zachwianiu ulega świat wartości. Odzwierciedleniem tego jest coraz większy dystans dzielący ludzi od siebie i emanujący chłód w kontaktach interpersonalnych. Znamienny dla współczesnego społeczeństwa polskiego kryzys wartości nie powinien dotyczyć pielęgniarek, zwłaszcza sprawujących opiekę nad pacjentem neurochirurgicznym. w oddziałach neurochirurgicznych hospitalizowani są pacjenci, często nieprzytomni, z zaburzoną świadomością, afazją, niedowładami i wymagający całkowitej, kompleksowej opieki pielęgniarskiej na najwyższym, profesjonalnym poziomie. Pielęgniarstwo jest nauką, której źródłem i esencją jest troska o człowieka. Wymaga ona specyficznego kontaktu z drugą osobą. Pielęgniarka traktuje pacjenta jako człowieka, nie jako przedmiot i komunikuje mu, że troskliwość stanowi istotę postępowania opiekuńczego. Ta bliskość w troskliwości zobowiązuje pielęgniarkę do chronienia ludzkiej godności i człowieczeństwa. Umiejętność ta przybliża człowiekowi człowieka nie tylko w aspekcie psychologicznym, ale również etycznym. Celem niniejszej publikacji jest zwrócenie uwagi środowisk pielęgniarskich na współczesne wyzwania stojące przed pielęgniarką i wskazanie na etykę i odpowiedzialność zawodową, która jest elementem nieodzownym w pracy pielęgniarki i decydującym o powodzeniu leczenia.

Słowa kluczowe:
pacjent neurochirurgiczny, kompleksowa opieka, troska o człowieka, etyka, odpowiedzialność zawodowa.



The ethics and occupational responsibility in nurse’s job taking care of neurosurgery patients

Ewa Jachymczyk, Jacek Gołębiowski, Jacek Stypuła

Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Oddział Neurochirurgii i Neurotraumatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach

In the very fast progress conditions, knowledge and medical technology, nursing of XXI century creates it's new image. The scope of nurse's activities still evaluates and there are formed new areas of nursing knowledge. In the period of great progress, social and political transformations, the world of values is shaked. This process has it's reflection in increasing distance between people and coldness in interpersonal contacts. This crisis, characteristic of the Polish general public should not apply to professional nurses, especially taking care of neurosurgery patients. Neurosurgery units of hospitals accommodate patients who are often unconscious, with disturbed awareness, afasis, paresis. These patients require the whole, complex care of highest, professional standards. Nursing is the science, which source is concerning for human being. This process requires the specific relationship with the other person. The nurse treats patient as the human being, and not as the object (thing), indicates attention in caring behaviour. The intimacy in caring obliges nurse to protest the human dignity and humanity. This skill brings together people not only in psychological, but also in ethical aspect. The purpose of this paper is to pay attention of nursing society to contemporary challenges and to point at ethics and occupational responsibility, indispensable and decisive in nurse's job, crucial to success in therapeutic process.

Keywords:
neurosurgery patient, complex care, ethics, concerning for human being, occupational responsibility.

Miażdżyca – choroba także młodego wieku – profilaktyka pierwotna i wtórna

Marianna Janion

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu,

Miażdżycowa choroba układu krążenia występuje powszechnie i rozwija się już w dzieciństwie. Przeprowadzone wieloośrodkowe badanie PDAY określiło patobiologiczne determinanty miażdżycy u osób młodych. Zbadano 3000 osób zmarłych w wyniku urazu w wieku 15-34 r.ż. u wszystkich stwierdzono zmiany w postaci pasm tłuszczowych w którymś miejscu systemu tętniczego. z tych zmian rozwijały się zmiany przejściowe, a następnie blaszki miażdżycowe w aorcie i tętnicach wieńcowych, których częstość występowania zwiększała się proporcjonalnie wraz z wagą ciała i wiekiem. w badaniu podkreślono, że rozwój miażdżycy był niezależny od rasy, płci, pochodzenia geograficznego, zależał natomiast od natężenia i częstości występowania czynników ryzyka. Dlatego w konkluzji tego badania podkreślono znaczenie zdrowego stylu życia już od wczesnego dzieciństwa.
Jakie jest rozpowszechnienie uznanych cz. ryzyka wśród młodych dorosłych (18-34 r.ż.) w Polsce? Do czynników ryzyka związanych ze stylem życia należy nieprawidłowa dieta – 60% młodych dorosłych spożywa zbyt dużo nienasyconych kwasów tłuszczowych, prawie 40% spożywa zbyt dużo cholesterolu co 3 młoda osoba pali papierosy, 50-80% młodych pracowników wykonuje siedzącą pracę, a połowa młodych osób spędza nieaktywnie fizycznie czas wolny.
Jak zmniejszyć siłę oddziaływania tych uznanych czynników ryzyka?
Jak tego dokonać? Wprowadzając do codziennej praktyki lekarskiej zasady profilaktyki pierwotnej i wtórnej. w profilaktyce kardiologicznej odgrywają rolę dwie zasadnicze interwencje: terapeutyczna zmiana stylu życia i farmakoterapia. Nieprawidłowy styl życia w początkowym etapie zaburza fizjologiczną zdolność śródbłonka do rozkurczu. Naczynia nie rozszerzają się np. pod wpływem wysiłku a nawet ulegają obkurczeniu. i to jest efekt czynnościowy niewłaściwego stylu życia. w następnym etapie dochodzi do zmian struktury naczynia – rozwoju zmian miażdżycowych i to jest efekt anatomiczny niewłaściwego stylu życia.
Uwzględniając rozpowszechnienie czynników ryzyka i ich znany wpływ na progresję miażdżycy nakazem chwili staje się profilaktyka poprzez strategię populacyjną. Znaczenie tej strategii zostało docenione przez polityków Unii Europejskiej w 2004 r. Rada Ministrów Zdrowia krajów unijnych przyjęła konsensus, w którym uzgodniono, że zmniejszenie śmiertelności wymaga promocji dla serca w całej populacji. Wskazano na konieczność prowadzenia oświaty zdrowotnej i kreowanie fizycznego i społecznego środowiska tak, aby „zdrowy wybór uczynić łatwiejszym wyborem”. w tym zakresie niezbędna jest współpraca wszystkich sektorów społecznych i państwowych. Opracowano rekomendacje dotyczące, prawidłowego żywienia, aktywności fizycznej oraz eliminacji uznanych czynników ryzyka w tym otyłości i palenia tytoniu.

Rola i zadania pielęgniarek służby medycyny pracy w działaniach prozdrowotnych

Małgorzata Jasińska

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Zdrowie osób pracujących powinno leżeć w interesie każdego człowieka.
Poprawa stanu zdrowia pracowników skutkuje poprawą stanu bezpieczeństwa i odwrotnie.
Poprawa jakości środowiska pracy skutkuje poprawą stanu zdrowia populacji.
Celem pracy było ukazanie roli i zadań pielęgniarek medycyny pracy w zakresie działań prozdrowotnych.
w pracy wykorzystano sondaż diagnostyczny przeprowadzony przy pomocy samodzielnie przygotowanej ankiety.
Badania realizowano w miesiącach styczeń - czerwiec 2007 r. Objęto nimi grupę 80 pielęgniarek wykonujących zadania z zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej w wybranych jednostkach medycyny pracy na terenie województwa świętokrzyskiego.
w wyniku analizy zebranego materiału ustalono, że pielęgniarki aktywnie uczestniczą w opiece nad zdrowiem osób pracujących. Respondentki wskazują na konieczność oddzielenia medycyny pracy od POZ oraz zwiększenie liczby programów profilaktycznych i samokształcenie. Przyczyni się to ich zdaniem do poprawy jakości świadczonych usług. Pielęgniarki objęte badaniem wskazują na konieczność uświadamiania pracodawców o kompetencjach osób pracujących w służbie medycyny pracy.

Kluczowe słowa:
medycyna pracy, badania profilaktyczne, promocja zdrowia, choroby zawodowe.



The role and tasks for nurses in good health promoting activities and services as related to work environment

Małgorzata Jasińska

The Jan Kochanowski Pedagogical University in Kielce , Health Science Department

Good health of all working people should be in everyone’s interest.
Betterment of employees state of health results in improving work safety, reverse is also true.
Improvements in environmental quality results in betterment of population’s health
The aim of this work was to demonstrate the role and tasks set for nurses in the area of good health promoting activities.
The research took place during the period of January thru June 2007. a group of 80 nurses, participated in this study and performed good health promoting services in selected units where work medical services were available in Swiętokrzyski Region.
The analysis of collected data determined that nurses actively provide medical care to employees. Respondents (100% women) indicated that there is a necessity to separate work related medical service from POZ and also increasing the number of preventive programs as well as self education. This may, in their opinion, cause improvement of services’ quality. Study’s respondents point out that it is necessary to make employers aware about competences of people employed in the medical services related to work.

Key words:
Work related medical service, preventive tests, good health promoting, occupational diseases.
POSTĘPOWANIE USPRAWNIAJĄCE w OBRZĘKACH LIMFATYCZNYCH

Robert Jonak

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Celem artykułu jest opracowanie zaleceń, wytycznych do rehabilitacji i leczenia osób z przewlekłym obrzękiem limfatycznym. Opisano metodę kompleksowego fizykalnego odblokowania-metodę leczenia fazowego. Faza odblokowania i faza utrzymania. Efektywne leczenie pacjentów cierpiących na przewlekły obrzęk limfatyczny jest trudne, czasochłonne i wymaga współpracy wielu specjalistów, którzy powinni pracować, jako zespół. Pacjenci ci często potrzebują leczenia skojarzonego zachowawczego(intensywna rehabilitacja, farmakoterapia) i operacyjnego, co jest poważnym problemem nie tylko w Polsce.



The aim of the publication was to develop schedule for rehabilitation and treatment for permanent lymphatic edema.

Robert Jonak

The Jan Kochanowski Pedagogical University in Kielce , Health Science Department

Describe full physical unlock method-phases treatment. Phase unlocking (first) and holding-getting thing (second).Effective treatment for subjects will suffer from a permanent lymphatic edema is a difficult, time-consuming task and needed to cooperation by different specialists working as a team. Patient will develop a lymphatic edema often needs a conservative and operation association treatment that continuous to be a serious problem (not only in Poland)

The Role of Nursing as a Suport for Health in Family

Helena Kadučáková

Catholic University in Ruzomberok, Faculty of Health

In the time when autonomy of nurses is increased in nursing process, we can see enlargement of competency and role in protection, health assistance and prevention also in the families. These competencies are oriented on education, management and aid for vulnerable families.
The educative process consists of five stages:
1. Consideration / assessment - the flexible gathering and analysis of data about family structure and functions. Identification of vulnerability by using different methods and scales. It will help to find the specific needs of the family.
2. Diagnosis – identification of actual or potential problems
3. Planning / scheduling - to set up the aims and activity to achieve knowledge and skill, change of the attitude, acceptance of the values, acquire some habits and achievement of some abilities
4. Implementation of the educational activities, which are adapted to the specific needs
5. Evaluation of health care and involving of mrembers of the family to act in a responsible and autonomous manner.
Even though we can see some similarities in the families, they are never same. Uniqueness in the relationships is result of foresight and traditions. There will be always different expectations, , roles, ect. For that reason every family and every member of the family can react differently in the stress situation.
The Maternal Education about Child´s Suckling

Helena Kadučáková, Eva Moraučíková

Catholic University in Ruzomberok, Faculty of Health

The Nutrition of Children ´s in first year their Life belong to key Missions of Parents, Sanitarists, Physicians and all sharing to Care for Child. Correct Habits concerning to Alimentation, acquire a Child already from its Nativity and belong to antecedent Factors for its coming Fitness. Adequate Nutrition generate Basis for optimal Development of Children. The Requirements of Nutrition right New-born, with physiological Childbirth ´s weight in Continuance of first sixth Moons, from Aspect its Composition, Amount, Liquids... ideal accomplish Mother ´s milk. In 2002 WHO accept "Global Strategy for Nutrition of Sucklings, preffering to begin with Suckling up to one Hour after Delivery, to suckle in Course of 6. Moons and after Conclusion of sixth Moon to begin with correct Engrossing. For Effectivity of Suckling is necessary Maternal Education (Lactal Conselling) about correct Nutrition, Sanitation during Lactation , about Positions to improve correct Forms of Attaching to Breast. The Assignment of Physicians, Nurses... by the Lactal Conselling is to identify the Problem and to afford Information and Applied Help and also to signify Empathy and to confirm the Self-confidence of suckling Mother.

Key Words:
Suckling, Lactal Conselling, Nutrition

Fundacja Aktywnej Rehabilitacji jako szansa w osiągnięciu samodzielności i niezależności osób po urazie rdzenia kręgowego.

Ewelina Kamińska , Romuald Lewicki

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Celem pracy jest zwrócenie uwagi na działalność Fundacji Aktywnej Rehabilitacji, która jest szansą w osiągnięciu samodzielności i niezależności osób po urazie rdzenia kręgowego.
Wśród organizacji społecznych skupiających osoby niepełnosprawne wyróżnia się działalność Fundacji Aktywnej Rehabilitacji zrzeszającej osoby po urazach rdzenia kręgowego.
Fundacja Aktywnej Rehabilitacji organizuje obozy, których celem jest zwiększenie sprawności fizycznej i nauka samodzielności w czynnościach życia codziennego. w czasie obozów odbywają się cykle rehabilitacyjne oparte na specjalnie dobranych dyscyplinach sportowych.

Słowa kluczowe:
Fundacja Aktywnej Rehabilitacji, uraz rdzenia kręgowego, rehabilitacja, sport.



The Foundation for Active Rehabilitation as a chance for achieving self-dependence and independence after spinal cord injury.

Ewelina Kamińska , Romuald Lewicki

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

The objective of this writing is to draw attention to activities of the Foundation for Active Rehabilitation, which is a chance for achieving self-dependence and independence after spinal cord injury.
Among the organizations of disabled people the Foundation for Active Rehabilitation is distinctive as the one organizing people after spinal cord injury.
The Foundation for Active Rehabilitation organizes camps which goal is to strenghten fitness and to teach self-dependence in the usual life. During the camps there are rehabilitation courses based on specially selected sports.

Key words:
The Foundation for Active Rehabilitation, spinal cord injury, rehabilitation, sport.

Potrzeby edukacyjne rodziców dzieci oparzonych

Zofia Kłapa, Zofia Musiał, Marian Słowiaczek, Wioletta Bułat.

Wydział Nauk o Zdrowiu, CM UJ

Cel: Zbadanie poziomu wiedzy i umiejętności rodziców dzieci oparzonych w sprawowaniu opieki nad dzieckiem po wypisie do domu. Zdiagnozowanie potrzeb i oczekiwań rodziców w zakresie edukacji dotyczącej kompleksowej terapii dziecka oparzonego, ze szczególnym uwzględnieniem rehabilitacji.

Materiał i metody. w badaniu wzięło udział 60 respondentów - rodziców, których dzieci uległy oparzeniu i były z tego powodu hospitalizowane w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie. Materiał badawczy zebrano za pomocą sondażu diagnostycznego: kwestionariusza ankiety, obserwacji oraz rozmowy kierowanej. w analizie zebranego materiału dokonano procentowych obliczeń częstotliwości odpowiedzi na pytania.

Wyniki i ich omówienie. Analiza materiału wykazała, iż niewielu badanych potrafiło udzielić pierwszej pomocy swojemu dziecku podczas wypadku. Większość badanych – 83% - twierdzi, że uzyskała informacje o powikłaniach grożących dziecku w przypadku niedostatecznej pielęgnacji i rehabilitacji. Pomimo tego u dzieci 73% ankietowanych wystąpiły powikłania pod postacią przykurczających blizn, powstających najczęściej w wyniku niedostatecznej rehabilitacji po wypisie do domu. Częściowo mogło to wynikać z braku środków finansowych – 30% respondentów skarżyło się na zbyt wysokie koszty leczenia poszpitalnego. Podczas pobytu dziecka w szpitalu, 73% rodziców aktywnie uczestniczyło w opiece nad swoim dzieckiem (prowadziło ćwiczenia rehabilitacyjne po ukierunkowaniu przez fizjoterapeutę, brało czynny udział w czynnościach pielęgnacyjnych dziecka). Część rodziców nie wykonywała w/w czynności z obawy przed „zrobieniem dziecku krzywdy”. Większość respondentów – 87% - dobrze oceniła swoje przygotowanie do samodzielnej opieki i rehabilitacji w domu. Największy udział w przygotowaniu do sprawowania opieki ankietowani przypisują: lekarzom – 60%, pielęgniarkom – 26% oraz rehabilitantom – 8%.

Wnioski. Badania potwierdziły niski poziom wiedzy i umiejętności społeczeństwa, dotyczący udzielania pierwszej pomocy poparzonym. Niedostateczna wiedza rodziców na temat potrzeby kontynuowania rehabilitacji przyczynia się do powstania powikłań, utrudniających dziecku prawidłowe funkcjonowanie w codziennym życiu. Przeciętna polska rodzina nie jest w pełni finansowo przygotowana na pokrycie kosztów leczenia. Badania wskazują na potrzebę intensyfikacji działań związanych z podniesieniem poziomu edukacji rodziców w zakresie sprawowania rehabilitacji i opieki nad dziećmi po wypisie ze szpitala.

Słowa kluczowe:
Oparzenie, dziecko, rodzice, opieka, rehabilitacja.



Educational needs of parents of burnt children

Zofia Kłapa, Zofia Musiał, Marian Słowiaczek, Wioletta Bułat.

Wydział Nauk o Zdrowiu, CM UJ

The aim. To examine the level of knowledge and abilities of parents for taking care of scalded children, after their discharge from the hospital to home and to make a proper diagnosis regarding needs and expectations of their parents concerning the education associated with a comprehensive therapy of scalded children, with special emphasis given to their rehabilitation.

Materials and methods. Sixty respondents took part in the examination process. They were the parents of children, who were scalded and, for this reason, hospitalized at the University Children's Hospital in Cracow. Research material was gathered with the help of the following diagnostic tools: questionnaire forms, observations and direct conversations. In its analysis the frequency of replies to particular questions was determined.

Results and discussion. Only a few respondents were able to give any aid to a child during the accident. a distinct majority of 83% claimed that they were informed about complications threatening a child in the case of insufficient care and rehabilitation. In spite of that 73% of the respondents reported complications, occurring in a form of contracting scars being, primarily, a result of the insufficient rehabilitation after the discharge of a child from hospital to home. At times, this could have been caused by financial problems as 30% of respondents complained about excessive costs of buying out medicines and dressing means. During the stay of the child in the hospital, the 73% of parents took an active part in providing care for their child (they carried out rehabilitation exercises, bathed, fed etc.). Some parents didn't do it, however, only because anxiety that ’their child would be injured’. The majority of respondents, that is 87%, appraised well their own ability for the independent care at home. In their view the greatest guiding role in preparing them for carrying out proper rehabilitation should be played by: doctors (60%), nurses (26%) and physiotherapists (8%).

Conclusion. The search confirmed a very limited knowledge and ability of the society to look after scalded children. The insufficient awareness of parents about the need for continuing rehabilitation is the most likely cause of complications that make it difficult for the child to function normally. In addition, an average Polish family is hardly financially prepared for covering the high expenses involved. The search indicated the need for an intensification of a range of activities urgently advancing the education of parents in this area, that is, indicating how to take care of injured children after their discharge from hospital to home.

Key words:
scalded, child, parents, care, rehabilitation.

Inteligencje wielorakie – nowe spojrzenie na możliwości człowieka

Aldona Kopik

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Koncepcja inteligencji wielorakich zrodziła się jako teoria psychologiczna koncentrująca się na indywidualnych różnicach. Teoria ta zrewolucjonizowała sposób myślenia o inteligencji i możliwościach człowieka. Zdaniem Howarda Gardnera, twórcy teorii inteligencji wielorakich, każdy człowiek posiada przynajmniej 8 rodzajów inteligencji: lingwistyczną, logiczną, muzyczną, przestrzenną, kinestetyczną, interpersonalną, intrapersonalną i naturalistyczną. Każda osoba posiada wszystkie (lub większość) rodzaje inteligencji, które są w różnym stopniu rozwinięte. Tworzą one dynamiczny profil inteligencji, który zmienia się w trakcie rozwoju osoby. Wszystkie typy inteligencji współpracują ze sobą. Rozmiar, w jakim dana inteligencja się rozwinie u danej osoby jest w dużym stopniu zależna od edukacji i kultury, w której dana osoba się wychowała. Teoria inteligencji wielorakich jest teorią głęboko humanistyczną. Uwzględniając koncepcję inteligencji wielorakich w kształceniu na wszystkich szczeblach edukacji i w pracy zawodowej możemy w optymalny sposób wykorzystać potencjał każdej jednostki.



Multiple intelligences - a new look at human capacities

Aldona Kopik

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

A concept of multiple intelligences was formulated as a psychological theory concentrating on individual differences. This theory revolutionized the way of thinking about intelligence and human capacities. According to Howard Gardner, the creator of the theory of multiple intelligences, each person has at least 8 different kinds of intelligence: linguistic, logical-mathematical, musical, spatial, bodily-kinesthetic, interpersonal, intrapersonal and naturalistic. Each person has all (or most of) kinds of intelligence, which are developed to a different degree. They create a dynamic profile of intelligence, which changes during a process of a person’s development. All kinds of intelligence correlate. a degree to which a given intelligence is developed in a given person depends significantly on education and culture in which a given person was reared. The theory of multiple intelligences is a deeply humanistic one. Bearing in mind the notion of multiple intelligences al all levels of education and professional work, a potential of each individual may be optimally used.

Wpływ kształcenia w Uniwersytecie Trzeciego Wieku na zachowania zdrowotne ludzi starszych.

Dorota Kozieł, Małgorzata Kaczarczyk, Edyta Naszydłowska, Renata Gałuszka

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydzial Nauko o Zdrowiu

Badacze problematyki starzenia się zgodnie oświadczają, że tempo i stopień starzenia się zależą od warunków społecznych, indywidualnych właściwości człowieka, jego zdrowia, charakteru, nawyków i przyzwyczajeń, ale także stylu życia. Promowanie zdrowego stylu życia, oraz prewencja schorzeń ma decydujące znaczenie dla utrzymania zdrowia do późnych lat. Jedną z form pomagających osobom starszym w podejmowaniu właściwych wyborów zdrowotnych są Uniwersytety Trzeciego Wieku, których zadaniem jest szerzenie szeroko rozumianej profilaktyki gerontologicznej.
Cel pracy:
Celem podjętych badań była ocena zachowań zdrowotnych ludzi starszych podejmujących aktywność edukacyjną w formie uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez Uniwersytety Trzeciego Wieku i ich rówieśników nie podejmujących takiej aktywności.
Materiał i metody:
Badania przeprowadzono w miesiącach od grudnia 2006 roku do marca 2007 roku. Wzięło w nich udział 394 osoby, w tym 197 słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Kielcach, stanowiących grupę badaną i 197 osób starszych nie podejmujących tej formy aktywności, stanowiących grupę kontrolną.
W badaniach zastosowano za zgodą autorów skalę Inwentarz Zachowań Zdrowotnych (IZZ) autorstwa Z. Juczyńskiego. IZZ jest narzędziem samoopisu zawierającym 24 stwierdzenia dotyczące różnego rodzaju zachowań związanych ze zdrowiem.
Wyniki i omówienie:
Wykazano statystycznie istotne różnice pomiędzy grupami. Ludzie starsi aktywni intelektualnie prezentowali ogólnie wyższy wskaźnik zachowań prozdrowotnych, mieli lepsze nawyki żywieniowe, częściej podejmowali zachowania profilaktyczne i praktyki służące zdrowiu, wykazywali bardziej pozytywne nastawienie psychiczne w porównaniu z ich rówieśnikami z grupy kontrolnej.

Słowa kluczowe:
zachowania zdrowotne, człowiek starszy, uniwersytet trzeciego wieku.



The influence of studying at the Third Age University on elderly people’s health behaviour

Dorota Kozieł, Małgorzata Kaczmarczyk, Edyta Naszydłowska, Renata Gałuszka

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydzial Nauko o Zdrowiu

The scientists investigating the problem of aging commonly state that the level and rate of getting old depend on social conditions, properties, health and personal features of the individual, his customs and habits. but his lifestyle too. Promoting healthy lifestyle and preventing disease determine good health in old age. One of the forms of helping the elderly make right healthcare choices is Third Age University, which task is to diffuse gerontological prophylactics.
Aims of research: The main aim of the research was estimating healthy behavior of the elderly taking up educational activity such as participating in the classes organized by the Third Age University, and their peers who do not initiate this kind of life activity.
Material and methods: The research work was done on the group of 394 people between December 2006 and March 2007. 197 people, the students of the Third Age University in Kielce, made up the group being investigated, and the other 197 senior citizens who did not take part in university activities formed the control group. The Catalogue of Healthy Behaviour (IZZ) by Z. Juczyński was used in the investigation (with author’s accent). IZZ is the tool of self-description containing 24 statements about different types of behavior connected with health.
The results and argument: The differences between the groups have been statistically proved. Intellectually active elderly people presented higher rate of healthy behavior. They had better nutrition habits, were more concerned about prophylactics and healthy lifestyle, and showed more positive psychical attitude than their peers from the control group.

Key words:
healthy behavior, elderly person, Third Age University


Program edukacji żywieniowej dla dzieci w wieku przedszkolnym i ich rodziców realizowany w Krakowie.

Agnieszka Kozioł-Kozakowska, Beata Piórecka, Małgorzata Schlegel-Zawadzka

Wydział Nauk o Zdrowiu, CMUJ

Edukacja żywieniowa to jeden z głównych elementów edukacji zdrowotnej kierowanej do różnych grup odbiorców. Wiele schorzeń cywilizacyjnych ma swoje uwarunkowania w utrwalonych z dzieciństwa błędnych nawykach żywieniowych.
Celem pracy jest przedstawienie założeń i przebiegu realizacji autorskiego programu edukacyjnego pt. „Prawidłowe żywienie dziecka a zdrowie człowieka dorosłego” kierowanego zarówno do dzieci w wieku przedszkolnym, jak i ich rodziców. Program realizowany jest przez Zakład Żywienia Człowieka od 2006 roku w publicznych przedszkolach na terenie miasta Krakowa i w regionie Krakowa. w programie wspieranym przez firmę GlaxoSmithKline uczestniczyło do tej pory 6 przedszkoli, w tym około 250 dzieci w wieku 5 i 6 lat. Przy współpracy z nauczycielami wychowania wczesnoszkolnego opracowano dla dzieci warsztaty ukierunkowane na akceptację i zwiększenie spożycia świeżych warzyw i owoców. Natomiast rodzice dzieci uczestniczyli w prelekcjach wskazujących na związki żywienia dziecka a rozwoju wybranych chorób cywilizacyjnych. Podczas realizacji programu uwidoczniła się potrzeba szkoleń dotyczących aktualnych zaleceń żywienia dziecka dla pracowników przedszkoli.

Słowa kluczowe:
dzieci w wieku przedszkolnym, edukacja żywieniowa, program edukacyjny



Program edukacji żywieniowej dla dzieci w wieku przedszkolnym i ich rodziców realizowany w Krakowie.

Agnieszka Kozioł-Kozakowska, Beata Piórecka, Małgorzata Schlegel-Zawadzka

Wydział Nauk o Zdrowiu, CMUJ

Nutritional education is one of the main components of the health education, which is directed to a different group of recipients. Many civilization diseases have conditionality in strengthened from childhood erroneous food habits.
The aim of this work is presentation of establishments and run of realization of the own educational program named “Correct child nutrition and adult person health” directed both to pre-school children and their parents. Program is carrying out by the Human Nutrition Department since 2006 in public kindergartens in the city and region of Krakow.
In the program, supported by the GlaxoSmithKline firm concern six kindergartens, participated together about 250 children in aged 5-6 years. Workshops for children directed on acceptance and boost of consuming fresh vegetable and fruits have been elaborated in the cooperation with early school education teachers. Parents of children participated in lectures which indicated correlations between child nutrition and development of select civilization diseases. Necessity of training has been revealed for kindergarten workers concerning current nutritional recommendation for child during the program realization.

Key words:
preschool children, nutritional education, educational program
Problemy zdrowotne uczniów szkół zawodowych

Halina Król, Grażyna Nowak–Starz, Bożena Zboina,Helena Kaducakova

Akademia Świętokrzyska im Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Problem zdrowotny można rozpatrywać z punktu widzenia indywidualnego ucznia, jako istniejące u niego zaburzenia rozwoju i zdrowia.
Dobry stan zdrowia sprzyja rozwojowi zawodowemu człowieka. Uczniowie i ich rodzice powinni wiedzieć , że zaburzenia zdrowotne mogą utrudniać a nawet ograniczać kształcenie w wybranym zawodzie.
Z uwagi na wykrywane w profilaktycznych badaniach lekarskich (bilansach zdrowia), liczne problemy zdrowotne wśród uczniów szkół zawodowych ,konieczne jest podjęcie działań przez lekarzy, pielęgniarki szkolne i pedagogów wobec uczniów a także ich rodziców ( lub opiekunów), w kontekście doboru kształcenia zawodowego zgodnego z możliwościami i predyspozycjami zdrowotnymi młodzieży.

Słowa kluczowe:
zdrowie, problem zdrowotny, szkoła zawodowa , kształcenie zawodowe



Health Problems of Vocational School Students

Halina Król, Grażyna Nowak–Starz, Bożena Zboina,Helena Kaducakova

Akademia Świętokrzyska im Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Health problems can be approached from a student’s perspective, as existing disturbances of development and health.
A good state of health favours human’s professional development. Students and their parents should be aware of the fact, that health disturbances make education within the selected profession difficult or even impossible.
Due to the fact, that numerous health problems among vocational school students are revealed in preventive medical examinations (health balances), certain actions have to be undertaken by doctors, school nurses and pedagogues towards students and their parents (or guardians), to recommend appropriate vocational training, consistent with the youth’s abilities and health predispositions.
Key words:
health, health problem, vocational school, vocational education

Obecność rodziców przy dziecku w oddziale niemowlęcym, a praca pielęgniarek.

Bożena Krzeczowska, Mieczysława Perek

Wydział Nauk o Zdrowiu CM UJ

Choroba i hospitalizacja dziecka stanowi zagrożenie dla jego rozwoju psychosomatycznego, jak też dla funkcjonowania jego rodziny. Obce, nieznane środowisko, występowanie różnych dolegliwości u małych pacjentów, często bolesne badania i zabiegi, oraz zagrożenie zdrowia i życia stanowią silny stres dla dziecka i rodziny.
Dziecko w szpitalu ma prawo do opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez rodziców lub opiekunów i do bezpośrednich, nieograniczonych kontaktów z nimi. Stała lub częsta obecność matki/ rodziców przy dziecku w szpitalu jest niezbędna, aby zapewnić dziecku zdrowie psychofizyczne, poczucie bezpieczeństwa i miłości. Pobyt rodziców z dzieckiem w szpitalu daje także zespołowi pielęgniarskiemu możliwość objęcia holistyczną opieką nie tylko małego pacjenta, ale i jego rodzinę.
Celem pracy było poznanie opinii pielęgniarek, na temat udziału rodziców w podejmowanych działaniach opiekuńczo- pielęgnacyjnych, oraz współpracy opiekunów z personelem pielęgniarskim.



Parents with their child staying in the infant unit vs. nurses’ work.

Bożena Krzeczowska, Mieczysława Perek

Wydział Nauk o Zdrowiu CM UJ

Disease and hospitalization of an infant account for a threat not only to child’s psychomotor development, but also to the functioning of child’s family. Strange and unknown environment, different disorders observed in other little patients, frequent and painful examinations and therapeutic interventions, and experienced threat to patient’s health and life become a source of stress for a child and his/ her family.
A child has right to receive nursing care from his/ her parents or legal guardians and to have unlimited and direct contact with them. Constant or frequent presence of a mother/ parents by their child staying in a hospital is necessary in order to secure child’s psychophysical health, sense of security and love. Presence of parents in the infant unit allows nurses to provide holistic nursing care not only for a little patient but also for patient’s family.
The aim of this work was to learn what nurses think about parent participation in nursing care activities and cooperation between them and nurses.

Key words:
parents, nurses, children, cooperation


Leczenie ostrych zespołow wieńcowych; Aktualne wytyczne terapii ostrych zespołów wieńcowych

Paweł Krzyżak

ŚCK WSzZ Pracownia Hemodynamiki.

Choroba niedokrwienna serca to jeden z najbardziej bezwzględnych zabójców XXI wieku. Diagnostyka i leczenie ostrych zespołów wieńcowych, zarówno z uniesieniem (STEMI) jak i bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI) stanowi coraz większe wyzwanie naukowe oraz ekonomiczne nawet dla najbardziej zamożnych oraz rozwiniętych społeczeństw. Na podstawie prowadzonego w Polsce rejestru ostrych zespołów wieńcowych (PL-ACS) liczbę chorych hospitalizowanych z powodu OZW w naszym kraju można oszacować na 140 tysięcy. Wśród chorych hospitalizowanych zawał serca z uniesieniem odcinka ST rozpoznano u 34,7% pacjentów. u pozostałych 65,3% stwierdzono OZW bez uniesienia odcinka ST, z czego niestabilną chorobę wieńcową u 44,1% chorych, a zawał serca bez uniesienia odcinka ST u 21,2%.
Problem zmniejszenia chorobowości oraz śmiertelności związanej z ostrymi zespołami wieńcowymi jest obecnie szeroko dyskutowany na forum krajowych oraz międzynarodowych towarzystw naukowych. Wraz z publikacją nowych randomizowanych badań klinicznych pojawiają się kolejne, aktualizowane standardy postępowania w STEMI/NSTEMI opracowywane bez ekspertów czołowych światowych towarzystw naukowych.
Aktualna strategia leczenia OZW bez uniesienia odcinka ST opiera się na :
- jak najszybszej stratyfikacji ryzyka (np. skala TIMI, skala GRACE )
- wdrożeniu odpowiedniego leczenia farmakologicznego ze szczególnym uwzględnieniem odpowiednich algorytmów leczenia przeciwpłytkowego oraz przeciwkrzepliwego
- wdrożeniu leczenia inwazyjnego w trybie uzależnionym od kompleksowej oceny sytuacji klinicznej pacjenta ( strategia natychmiastowa, strategia wczesna inwazyjna, strategia wyjściowo zachowawcza)
Aktualna strategia leczenia OZW z uniesieniem odcinka ST sprowadza się do stwierdzenia: „czas to mięsień” co pociąga za sobą konieczność organizacji w ramach systemu ochrony zdrowia standardów prowadzących do minimalizacji opóźnienia wdrożenia leczenia reperfuzyjnego.
Zdecydowanie najlepszą obecnie metoda leczenia STEMI jest pierwotna angioplastyka wieńcowa z towarzyszą optymalna farmakoterapią, szczególnie ukierunkowaną na blokowanie funkcji płytek krwi ( kwas acetylosalicylowy, blokery płytkowego receptora dla ADP, blokery płytkowego receptora IIb/IIIa dla fibrynogenu). w ramach dużych wieloośrodkowych badań klinicznych testowane są obecnie strategie wdrażania torowania farmakologicznego w okresie przedszpitalnym, ale dotychczas taka strategia postępowania nie znazła się w oficjalnych zaleceniach ESC ( European Society of Cardiology) ani AHA/ACC (American Heart Association/ American College of Cardiology). w sytuacjach szczególnych stosowane jest leczenie fibrynolityczne z wykorzystaniem leków fibrynolitycznych II i III generacji (duża specyficzność wobec trombiny, dość wysoka skuteczność reperfuzyjna) a dopiero w drugiej kolejności diagnostyka i leczenie inwazyjne.
Choroba niedokrwienna serca, a ostre zespoły wieńcowe przede wszystkim, to fascynująca i ciągle dynamicznie zmieniająca się dziedzina wiedzy. Ciągły postęp w ich diagnostyce i leczeniu znalazł już swoje odbicie w osiągniętym na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat drastycznym spadku śmiertelności w populacji pacjentów hospitalizowanych z rozpoznaniem OZW. Trwające aktualnie badania dają nadzieję na dalsza poprawę rokowania tej grupy chorych.
STRATEGIA ROZWOJU PIELĘGNIARSTWA

Teresa Bernadetta Kulik

Katedra Zdrowia Publicznego Akademii Medycznej w Lublinie


Pielęgniarstwo wkroczyło na drogę dynamicznego rozwoju zarówno w obszarze kształcenia jak i zawodowym. Proces Boloński oraz akcesja Polski do Unii Europejskiej spowodowały progresje działalności naukowej wśród pielęgniarek w postaci zdobywania stopni i tytułów naukowych oraz ich udziału w wielozawodowych zespołach badawczych.
W ramach podwyższania kwalifikacji uruchomione zostały nowe specjalizacje, kursy specjalizacyjne oraz inne formy doskonalenia zawodowego. Kształcenie pielęgniarek odbywa się w oparciu o standardy nauczania i poszerzone zostało o wiele aspektów jak np. pielęgniarstwo onkologiczne, geriatryczne, ratownictwo medyczne, zdrowie publiczne.
Wśród priorytetów strategii rozwoju pielęgniarstwa następuje stała legislacja i ustawodawstwo w zakresie preferencji dla warunków pracy i wynagrodzenia a także określenia kompetencji w systemie opieki medycznej. w pracy przedstawione zostaną także atrybuty (predykatory) tej dynamicznej zmiany jaka dokonała się w pielęgniarstwie, które zostało wpisane w europejską przestrzeń edukacyjną.



STRATEGY OF NURSING DEVELOPMENT

Teresa Bernadetta Kulik

Department of Public Health of Medical Academy in Lublin

Nowadays nursing is rapidly developing field of science on educational sectors as well as vocation fields. The Bologna Process and polish accession to European Union were the main reasons of progress in scientific activities among nurses. Since than nurses much more often are getting scientific degrees and participating in multi-professional research teams. In order to get higher qualifications appeared new specialties, specialization courses and other forms of inservice courses. The education of nurses is based on instructions and standards of teaching. Whole process of teaching was extended about oncological and geriatric nursing, medical rescue and public health.
One of the priorities in strategy of nursing development is constant legislation in the range of preferences for job conditions, remunerations and competences in system of health care. The report presents also attributes (predicators) of the dynamic changes which are taking place on the nursing field as part of European teaching spectrum.

CZYNNIKI KSZTAŁTUJĄCE JAKOŚĆ ŻYCIA w SYTUACJI BEZROBOCIA

Teresa Bernadetta Kulik, Anna Pacian, Jolanta Pacian, Bożena Zboina, Mariola Janiszewska-Grzyb

Katedra Zdrowia Publicznego Akademii Medycznej w Lublinie
Akademia Świętokrzyska im Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Funkcjonowanie jednostki w sytuacji bezrobocia przyczynia się do oceny jakości życia. Jakość życia osób pozostających bez pracy jest jednym z czynników determinując stan zdrowia naszego społeczeństwa.
Celem badań jest ocena czynników kształtujących jakość życia w sytuacji bezrobocia. Badania przeprowadzono wśród 1560 bezrobotnych zarejestrowanych w Miejskich
i Powiatowych Urzędach Pracy w makroregionie lubelskim. Techniką badawczą był kwestionariusz ankiety, zaś metodą sondaż diagnostyczny (metoda surveyowa). Techniką uzupełniającą była analiza dokumentów dotyczących wykroczeń prawnych i zachowań samobójczych wśród bezrobotnych w celu dokonania analizy wyników badań zastosowano trzy metody statystyczne: test chi-kwadrat na niezależność, analizę Pareto i analizę log-liniową.
Analiza wyników badań wykazała, że sytuacja bezrobocia spowodowała zaburzenia w sferze psychofizycznej bezrobotnych. Około 2/3 badanych stwierdza wyraźne pogorszenie swojego stanu zdrowia. Narastający stres i związane z nim zaburzenia psychosomatyczne były przyczyną pojawienia się lub nasilenia istniejących chorób u bezrobotnych. Największy odsetek stanowiły choroby przewodu pokarmowego (41,3%), zaburzenia psychiczne (30,0%) oraz choroby układu krążenia (21,9%). z badań wynika, że przymusowa bezczynność zawodowa wyzwala wzrost zachowań dewiacyjnych i patologicznych znajdując ujście
w przestępczości i działaniach autodestrukcyjnych. Bezrobocie pozostawia również trwałe ślady w życiu rodziny, przyczyniając się do powstania patologii. Do najczęstszych przejawów patologii życia rodzinnego należą: egzystencja w ubóstwie, uzależnienia od alkoholu
i narkotyków oraz przestępczość.

Słowa kluczowe:
jakość życia, bezrobocie, skutki bezrobocia



QUALITY OF LIFE IN THE UNEMPLOYMENT SITUATION. MAIN FACTORS.

Teresa Bernadetta Kulik, Anna Pacian, Jolanta Pacian, Bożena Zboina, Mariola Janiszewska-Grzyb

Department of Public Health of Medical Academy in Lublin
Akademia Świętokrzyska im Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Background
The situation of unemployment influences on the assessment of the quality of life. The quality of life of unemployed persons is one of the main factors which are determinating the level of health all population.
Aims
The main aim of the research is the assessment of the main determinants which influence on the quality of life in unemployment situation. The group of respondents were 1560 unemployed persons who were sign on the local jobcentres of lubelskie macro region.
Techniques and methods
The chosen sample of the unemployed persons were examined by questionnaire which was the main technique. As a main method was used the survey. Supporting technique was analyses of documents which concerned information about committed offences and about the attempt to commit a suicide in the unemployed population. Three main statistic methods was used for analyzing the results, that is Pareto analyze, chi-square test and log-line analyze.
Results
Statistical analysis has shown that being unemployed cause many disorders and disturbances. Approximately 66% of respondents claimed that the situation of unemployment clearly influenced on them health. Increasing stress and psychosomatic disorders were the reason for appearing new diseases or growing worse this which they have already had. Main health problems of unemployed respondents were connected with the alimentary canal (41,3%), psychical disorders (30%), and blood circulation system (21,9%). Being unemployed provokes different kinds of deviant and pathological behaviours. The visible results of that were autodestructive activities and crimes committed by jobless respondents. Situation of unemployment impact on whole families not only persons without job. Therefore the unemployment generate pathology in families as well. The most common examples are: poverty, alcoholism, drug addiction and delinquency.

Key words:
quality of life, unemployment, unemployment effects

MEDYCYNA FIZYKALNA w PROFILAKTYCE ZDROWIA

Włodzisław Kuliński

Klinika Rehabilitacji z ZMF WIM
Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydzial Nauk o Zdrowiu

Wstęp. Medycyna fizykalna jest najstarszą dziedziną wśród specjalności lekarskich a stosowane metody wykorzystywane są zarówno w celach leczniczych jak i profilaktycznych.Jedną z głównych chorób współczesnej cywilizacji jest osteoporoza.Analiza częstości występowania złamań osteoporotycznych w różnych krajach wskazuje na negatywny wpływ rozwoju cywilizacji na występowanie osteoporozy.W Polsce osteoporoze stwierdza się u 25% kobiet i 15 % mężczyzn po 50 roku życia. Leczenie osteoporozy – schorzenia mającego charakter przewlekły i postępujący jest długotrwałe i wielokierunkowe..Najistotniejsze jest więc wdrożenie metod mających charakter profilaktyczny. edukacja zdrowotna, właściwa aktywność ruchowa i stosowanie metod fizykalnych.

Cel pracy. Ocena przydatności i skuteczności zmiennego pola magnetycznego niskiej częstotliwośći ( z. p.m.n.cz.) w profilaktyce utraty masy kostnej u chorych leczonych przewlekle sterydami z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (P.O.CH.P.).

Materiał i metody. Badaną grupe stanowiło 30 męzczyzn z przewlekłym zespołem bólowym kręgosłupa(śr. 65,2 lat).leczonych sterydami z powodu P.O.CH.P.).Grupe kontrolną stanowiło 15 chorych, u których nie stosowano z.p.m.n.cz. Oceniano gęstość kości badaniem densytometrycznym i nasilenie bólu w skali Laitinena.

Metodyka wykonywania zabiegów.
-czas ekspozycji 12 min. na odc. piersiowy, 10 min. na odc. L-S.
- seria 20 zabiegów codziennie i 20 zabiegów 2 x w tygodniu przez 3 miesiace.
- zabiegi powtórzono po 3 miesiącach – 2 serie w ciagu roku.

Wyniki. w grupie badanej uzyskano po rocznej obserwacji zwiekszenie gęstości tkanki kostnej o 1.75% , w grupie kontrolnej nie obserwowano poprawy w zakresie gęstości kości.

Wnioski.
1. Korzystne efekty terapeutyczne uzyskane u wszystkich leczonych z.p.m.n.cz. potwierdzaja celowośc stosowania tej metody w profilaktyce osteoporozy.
2. Wykazane działanie, łatwośc wykonania zabiegów, brak objawów ubocznych przemawiają za szerszym wdrożeniem tej metody w profilaktyce .

KWESTIONARIUSZ BARTHE’L JAKO NARZĘDZIE POMIARU ZAKRESU SAMODZIELNOŚCI FIZYCZNEJ OSÓB W PODESZŁYM WIEKU.

Ilona Kuźmicz, Tomasz Brzostek, Maciej Górkiewicz

Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Wydział Nauk o Zdrowiu

Cel pracy: Ocenić przydatność wybranych właściwości kwestionariusza Barthel’a (rzetelność, powtarzalność, udział odmów odpowiedzi i/lub grubych błędów pomiaru, zróżnicowanie ocen, niesprzeczność z przewidywanymi relacjami) jako narzędzia do pomiaru zakresu samodzielności fizycznej osób w podeszłym wieku.

Materiał i metody: Wyniki 3-krotnych pomiarów N=160 osób przebywających w zakładzie opiekuńczo – leczniczym i w domu pomocy społecznej. w analizie wykorzystano wskazówki i procedury obliczeniowe pakietu statystycznego Statistica-7.

Wyniki:. Rozkłady wyników pomiaru nie odbiegają istotnie od rozkładu normalnego; współczynnik -Cronbacha = 0,78  0,89; współczynnik korelacji test-retest R = 0,93  0,95; P(odmowa, błąd gruby) = 0%; w parach itemów dotyczących powiązanych czynności p(2)<0,05.

Wnioski: Potwierdzono przydatność kwestionariusza Barthel’a do oceny zakresu samodzielności fizycznej osób w podeszłym wieku.

Słowa kluczowe:
Barthel, samodzielność, czynności codzienne, wiek podeszły



BARTHEL QUESTIONNAIRE AS A MEASUREMENT TOOL FOR PHYSICAL INDEPENDENCE OF ELDERLY PEOPLE.

Ilona Kuźmicz, Tomasz Brzostek, Maciej Górkiewicz

Faculty of Health Care, Jagiellonian University, Collegium Medicum,

Purpose: To evaluate properties of the Barthel questionnaire as a tool of physical disability measures for nursing home residents, like: reliability, repeatability, raw errors and refusal fraction, diversity of scores, predictability.

Material and methods: Sample of 3-times repeated measures in N=160 residents of the two nursing homes. Analyses were carried out with the Statistica-7 package.

Results: Measurements were normally distributed, Cronbach’s alpha = 0,78  0,89; test-retest correlation R = R = 0,93  0,95; P(raw error, refusal) = 0%; for pairs of interrelated activities p(2) < 0,05.

Resume: This study supports usefulness of the Barthel questionnaire for assessment of physical independence among elderly people.

References:
Wade DT, Collin C. (1988). The Barthel ADL Index: a standard measure of physical disability? Int Disabil Studies; 10: 64-67.
Kane, R. A., Kling, K. C., Bershadsky, B., Kane, R. L., Giles, K., Degenholtz, H. B., Liu, J., & Cutler, L. J. (2003). Quality of life measures for nursing home residents. Journals of Gerontology. Series A, Biological Sciences and Medical Sciences, 58, M240–M248.
Mahoney FI, Barthel DW (1965). Functional evaluation: the Barthel index. Maryland State Medical Journal, February 1965: 61 – 66.

Key words:
Barthel, independence, daily live activity, elderly people

Qigong – starochinskie cwiczenia uzdrawiające

Kwiatkowska Anna, Kamil Ratajczak

Maersk Polska Ul Woloska 5 Warszawa

Qigong (czyt. czikung) to starochińska metoda leczenia praktykowana przez miliony ludzi na całym świecie. Dzięki naukowym dowodom skuteczności qigong w leczeniu wielu chorób, lekarze Zachodu coraz częściej stosują qigong w połączeniu z medycyną tradycyjną. Dokument wyjaśnia czym jest qigong oraz przedstawia rozwój i osiągniecią Stowarzyszenia Promocji Zdrowia Qigong Styl Lecący Żuraw w Polsce. Praca przedstawia pierwsze w Polsce wyniki ankiety przeprowadzonej wśród ćwiczących qigong, efekty leczenia oraz dokładniej omawia wybrane przypadki uzdrowienia. 95% ankietowanych osób zauważyło znaczną poprawę zdrowia i samopoczucia regularnie ćwicząć qigong. Jedynie 5% osób nie zauważyło poprawy zdrowia - były to osoby, które ćwiczą qigong krótko i nieregularnie.
Dalsze ankietowanie ćwiczących dostarczy pełniejszych danych dotyczących wpływu qigong styl Lecący Żuraw na zdrowie człowieka.

Słowa kluczowe:
qigong, czikung, Lecący Żuraw, medytacja, samoleczenie.



Qigong – starochinskie cwiczenia uzdrawiające

Kwiatkowska Anna, Kamil Ratajczak

Maersk Polska Ul Woloska 5 Warszawa

Qigong is a traditional Chinese healing system practiced by millions of people all over the world. Thanks to scientific evidence of qigong efficiency in healing numerous diseases, Western doctors more and more often combine qigong with traditional medicine.
This paper describes what qigong is and presents development and achievements of Health Promotion Society Soaring Crane Qigong. The document shows the very first results of inquiries among qigong practitioners in Poland, their healing effects and describes in detail selected cases of recovery. 95% of polled people noticed significant improvement of health and mood. Only 5% did not notice any change - all of those people practiced qigong irregularly and for a short period of time.
Further polling will provide more data concerning qigong ‘Soaring Crane’ influence on human’s health.

Keywords:
qigong, soaring crane, meditation, self-healing.


POSSIBILITIES OF AN EARLY DIAGNOSTICS OF THE CARDIAC AUTONOMIC DYSREGULATION AND IMPORTANT STRESSFUL FACTORS FOR HEALTH STATUS OF ELDERLY PEOPLE

Anton Lacko, Helena Kadučáková, Helena Kuberová, Karel Komárek

Catholic University, Faculty of Health Service, Ružomberok

Aim of the study:
The autonomic nervous system /ANS/ affects the function of many organs. Its functional status can be assesed by many methods, e.g. heart rate variability or by means of nuclear medicine as examination of adrenergic innervation of myocardium with 123-I-metyliodbenzylguanidin /MIBG/. We have shown an importance of these methods in diagnostics of cardiovascular complications in patients with diabetes mellitus or students under stress. In this study we want to demonstrate the status and changed plasticity of autonomic nervous system in elderly people and its reaction for stressful factors.
Subjects and methods:
150 persons divided in two groups /50 elderly people and 100 persons as a control group/ were examined. 100 healthy persons from the control group were subdivided into two groups: the first group were probands in the age of 20-49 years, the second one in the age of 50-79 years. a stress and rest myocardial scintigraphy with 99m-Tc-tetrophosmin and examination of adrenergic innervation of myocardium with 123-I-metyliodbenzylguanidin were performed in 15 people of the control group. Th mean age of group of elderly people was 72 years /65-75 years/. There were no significant symptoms of any disease in this group. The spectral analysis of the heart rate variability was performed under rest and standard circumstances. The same examination was performes under stressful situation. The stressful factor was arithmetic stress. a stress and rest myocardial s intigraphy with 99m- c-tetrophosmin and examination of adrenergic innerv tion of myocardium with 123-I-metyliodbenzylguanidin were performed in 15 people in this group. The system VariaCardio TF4 was used.
Results:
With an increasing age these change can b observed: there is decrease in spectral power of both autonomic subsystems, decrease of baroreceptor activity, the LF/HF ratio is accentuated, what is a sign for dominance of symphatetic nervous subsystem. The plasticity of ANS is reduced. 15 elderly people in the age of 65-70 had similar findings as a control group, so we appreciate the result as normal one. 20 probands in the age of 68-74 had incipient cardiac autonomic dysregulation without clinical features of the disease. 15 elderly people in the age of 67-76 had developed cardiac autonomic dysregulation without clinical features of the disease. Their stress reaction is without increase of sympathetic and parasympathetic systems, there is a dominance of sympathicus and there is only little RR variability. In 13 patients with changed HRV and developed cardiac autonomic dysregulation were changed findings by 123-I-MIBG scintigraphy of myocardium. These changes were present by in both regional and global evaluation.
Conclusion:
We wanted to show possibility to detecting an influence of repeated stressful stimuli on human health and quality of life, especially in elderly people. Also we wanted to draw the attention on some possibilities as to improve the quality of elderly peoples life.

Key words:
autonomic nervous system – heart rate variability – spectral analysis – dilated cardiopathy – radionuclide scintigraphy of myocardium.
Influenza, clinical record file, prevention and treatment.

Anna Lesňáková, Helena Kadučáková

Infekčné oddelenie ÚVN SNP Ružomberok.
Catholic University in Ruzomberok, Faculty of Health,

Resume
One of the most infectious diseases is influenza, which affects people without irrespective of the age and race.
There is no another respiratory disease with so fast and extensively spreading in human population.
There was epidemic occurrence of influenza in history, but also huge destructive pandemics.
Antigenic drift is caused by small point mutation.
The result of these change is new variant of virus, which is slightly different from variant of virus circulating in population in previous year. It is the cause of epidemic occurrences.
Pandemic spreading of virus is caused by change of one or both surface antigens.
This essential change is indicated as antigen shift and it is strangeness of virus of flu A.
We can consider Southeastern Asia to be an epidemic area of animal, mainly avian influenzal stem, which aroused repeated infection,on the basis of experience from previous years.
The reason to discomposure is every case of transfering of a H5N1, because it can be adapted to interhuman transmission.
The enlargement of bird's flu in SE Asia elicited by virus of flu a H5N1 has invoke worry about birth of new subtrypu of virus of flu since 2003, which can cause formation and spreading of diseases among people and arouse a pandemic.
Influenza can represent considerable danger of origin of serious disease, mainly among elderly people and chronically ill patients, at present.
Big attention is needed to devote in ambulatory practice to complication of flu(primary or secondary).
The patient, with the primary complications, should go to the bed facility as soon as possible.
Secondary complications – after judge of risk of patient, ambulatory indicate antibiotics or ensure hospitalization.
The symptomatic treatment is uppermost in therapy of flu, in some cases, mainly among risk patients can be useful to apply antivirotics
Their broader use is limited by price and accessibility of individual preparation.
The vaccinate is the most important precaution against influenza.
Profylactic feeding of antivirotics is reserved for unique occurrence. Its sense can be bigger
in case of pandemic.

Key words:
influenza – avian influenza - clinical display - antivirus treatment - vaccinate.

Health and Social Exclusion of Roma Community
Rómska komunita - sociaálne a zdravotné postavenie

Vladimir Littva

Catholic University in Ruzomberok, Faculty of Health

This work is consecrated to the public debates and policy outcomes concerning to the approaches toward Roma community in Slovakia. Even though in Slovakia as in whole European Union same accessibility to the health care programs is guaranteed for all Slovak citizens and residents, there are still some problems with inclusion of Roma minority.
These problems are underlined by special social status of the community. Especially unemployment in the Roma communities in some areas reached more than 95% of members. Reasons for this situation are different:
- illiteracy or week education
- cultural social background
- family background
- high joblessness in the region
- personal reasons
For all that we can say that poverty is only one of the main problems influencing health issues in Roma community. Moreover we can say that it is often used as a prevarication in such issues.
Bigger problems in Roma health issue are:
- poor communication from the side of Romans
- poor knowledge about their health status
- mistrust and suspicions
- traditional approaches and rejection of medicine
- poor compliance in health care process
- separation
There is only one possibility how to improve health care system for Roma community. They must be more involved into the health care system. Their participation could help to improve not only relationship between them and majority, but also to span the gap created for the more than 50 years. In the same intention was created and established national plan for Roma inclusion into society. This plan was launched in 2002 and nowadays we can see first achievements.
The Health Education and its Consequence in the Course of Employment
with the Gipsy ´s Community

Katarína Malíková, Mariana Magerčiaková

Catholic University in Ruzomberok, Faculty of Health

Our work is consecrated to the Roma population and related health care issues in this community. In the last few years we can see in Slovakia and also abroad some endeavour to improve health care szstem for Roma community. In the beginning of our work we are trying to identify specificity in health care education in Roma community, but also orientations, contents of education and specific assessment.
Next part of our work is focused on presentation of the ESF Project ( Education and requalification of unimployed women, priority Roma women, to get knowledge and skill in nursing area, hygien, life style to become care person and health assistant in Roma communities in Ruzomberok). We like to present also individual experiences from the work with Roma community. We quote data about health status acquired by survay, standardized interview and analysis of health documents, but also our suggestions for the future.
Health education is focused on good life regime, attitude toward health and care for different age groups.

Key words:
Roma Population, Health Education, Nursing, Obstacles for Healh Education, Life Regime

Physical development of six-year-olds from Świętokrzyskie region.

Małgorzata Markowska

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Physical development of a child can be assessed in various aspects and different criteria may be taken into account ranging from body measurements, its weight, appearance of new traits to function improving. Evaluating the level of a person’s development chronological age (calendar), morphological age (weight and height), skeletal age and secondary sex traits age are described. Anthropological measures of development are very important as far as prophylaxis is concerned but above all development prognosis. That is why periodic auxological monitoring of population at development age is a significant factor of health promotion.
Pre-school age is a period of stabile development because the rate of somatic growth is slower in comparison to former and future ontogenetic period. On the other hand, much differentiation between the development level of physical traits in individuals of the same calendar age as well as beginning at this time morphological differentiation among boys and girls are observed.
It is conditioned by two factors; genetic potential of an individual and the influence of environmental modifiers. Living conditions, social-economic situation of a family, the size of residential agglomeration, economic conditions of the region have a decisive impact on proper physical development. Regional environmental differentiation shows the necessity of usage a local biological reference system while assessing the correctness of development.
A distinct example is the observed different rate of adiposity and its placement depending on sex. Adipose tissue together with muscular and bone tissue defines the type of body structure and is the most labile and ecosensitive and antropometrical trait, which during the whole development period is subject to continuous changes.
High biological value of the youngest generation depends on ensuring the conditions for many-sided harmonious development, which is the basis for health during the childhood adolescence and also adult age.
The aim of the study is the assessment of the level of physical development in six-year-olds from Świętokrzyskie region in comparison to children of the same age from various regions of Poland.



Rozwój fizyczny sześciolatków z regionu świętokrzxyskiego

Małgorzata Markowska

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Rozwój fizyczny dziecka można ocenić w różnych aspektach i przyjmować różne kryteria, od pomiarów ciała, jego ciężaru, przez pojawienie się nowych cech do doskonalenia funkcji. Oceniając poziom rozwoju osobnika określa się wiek chronologiczny (kalendarzowy), wiek morfologiczny (wagowo-wzrostowy), wiek szkieletowy lub wiek wtórnych cech płciowych. Antropologiczne mierniki rozwoju są bardzo ważne z punktu widzenia profilaktyki zaburzeń, ale przede wszystkim prognozowania rozwoju, stąd okresowy monitoring auksologiczny populacji w wieku rozwojowym jest istotnym elementem promocji zdrowia.
Wiek przedszkolny to stabilny okres rozwojowy, gdyż tempo wzrastania somatycznego w stosunku do poprzedniego i kolejnego okresu ontogenetycznego jest wolniejsze. Obserwuje się natomiast duże indywidualne zróżnicowanie poziomu rozwoju cech fizycznych u osobników będących w tym samym wieku kalendarzowym a także rozpoczynające się w tym okresie zróżnicowanie morfologiczne chłopców i dziewcząt.
Uwarunkowane jest to dwoma czynnikami: potencjałem genetycznym osobnika oraz wpływem modyfikatorów środowiskowych. Decydujący wpływ na prawidłowy przebieg rozwoju fizycznego mają warunki bytowe, sytuacja społeczno ekonomiczna rodziny, wielkość zamieszkiwanej aglomeracji, warunki gospodarczo – ekonomiczne regionu. Regionalne środowiskowe zróżnicowanie, przemawia za koniecznością stosowania do oceny prawidłowości rozwoju lokalnych biologicznych układów odniesienia..
Wyraźnym przykładem jest obserwowane odmienne tempo zmian otłuszczenia i jego rozmieszczenie w zależności od płci. Tkanka tłuszczowa obok tkanki mięśniowej i kostnej definiuje typ budowy ciała i jest najbardziej labilną i ekosensytywną cechą antropometryczną, która w okresie całego rozwoju ulega ciągłym zmianom.
Wysoka wartość biologiczna najmłodszego pokolenia zależy od zapewnienia warunków dla wszechstronnego harmonijnego rozwoju, który jest podstawą dobrego zdrowia w okresie dzieciństwa i młodzieńczym, a także i w wieku dojrzałym .
Celem pracy jest ocena poziomu rozwoju fizycznego 6-latków z województwa świętokrzyskiego na tle rówieśników z innych regionów Polski.

Analiza oczekiwań pielęgniarek i położnych wobec systemu studiów pomostowych

Leszek Nowak

Akademia Świętokrzyska w Kielcach

Celem przedstawionego doniesienia jest określenie oczekiwań pielęgniarek i położnych posiadających średnie wykształcenie medyczne wobec systemu studiów pomostowych podwyższających ich kwalifikacje do poziomu licencjata. Materiał badawczy stanowiły badania ankietowe przeprowadzone wśród studentów studiów pomostowych dla pielęgniarek i położnych, prowadzonych na Wydziale Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach, w ramach projektu finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Odpowiedzi na pytania ankiety udzieliło 418 ze 526 studiujących osób (ok. 80%). Ankietowani w przeważającej części pozytywnie ocenili system studiów pomostowych, jako formę podnoszenia ich kwalifikacji zawodowych. To samo dotyczy przebiegu procesu dydaktycznego (poziom merytoryczny zajęć, przygotowanie kadry dydaktycznej, powiązanie teorii z praktyką). Nieco niższą ocenę uzyskały takie elementy procesu dydaktycznego jak: ilość i jakoś pomocy dydaktycznych, wykorzystanie środków audiowizualnych oraz dostępność do biblioteki i czytelni. Oceny systemu studiów pomostowych i przebiegu procesu dydaktycznego były zróżnicowane w zależności od kierunku i toku studiów. Niższe oceny przeważały na tych tokach, gdzie liczba koniecznych do zrealizowania godzin wymuszała zajęcia z bardzo dużą częstotliwością, co stwarzało problemy w łączeniu studiów z obowiązkami zawodowymi.
Przeprowadzone badania ankietowe pozwalają wnioskować, że studia pomostowe dla pielęgniarek i położnych są potrzebną i oczekiwaną w środowisku formą podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Istotną przeszkodą w realizacji takiej potrzeby jest godzenie studiów z pracą zawodową.

Słowa kluczowe:
studia pomostowe, pielęgniarka, położna, badania ankietowe



Analysis of Nurses and Midwives' Expectations towards a Bridging Studies Programme

Leszek Nowak

Świętokrzyska Academy in Kielce

This paper aims at the determination of expectations of nurses and midwives holding secondary medical education towards a bridging studies programme that increases their qualifications up to a Bachelor's Degree. Research material was a questionnaire survey carried out among students of bridging studies programme for nurses and midwives at the Faculty of Health Sciences of the Świętokrzyska Academy in Kielce within the framework of a project financed by the European Social Fund. Questions were answered by 418 out of 526 students (approx. 80%). The vast majority of students gave a positive assessment of the bridging studies programme as a means of improvement of their professional qualifications. The same holds true for the course of the teaching process (subject-matter contents of the classes, teaching staff preparation, combining theory with practice). a slightly lower score was given to such elements of the teaching process as: quantity and quality of teaching aids, use of audio-visual aids and accessibility to a library and reading room. Scores given to a bridging studies programme and the teaching process varied depending on a specific study programme and a programme type (i.e. full-time or extramural). Lower scores prevailed for the programme types where a number of obligatory classes within the curriculum necessitated a very high frequency of classes, which made it difficult for students to combine studies with their professional life.
This questionnaire survey allows for making a conclusion that bridging studies programme for nurses and midwives is a useful and expected form of the improvement of professional qualifications. An essential hindrance in the realization of this need is the combination of professional training with work.

Key words:
bridging studies programme, nurse, midwife, questionnaire survey

Biologiczne konsekwencje stratyfikacji społecznej- aspekt auksologiczny

Nowak-Starz Grażyna

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Celem opracowania jest próba odpowiedzi na pytanie, jak jest wpływ niektórych czynników społeczno-ekonomicznych na kształtowanie się poziomu rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży?
Materiał do opracowania pochodzi z długofalowych badań dzieci, prowadzonych w latach 1985-2004. Spośród 1008 noworodków wybrano 482 dzieci (172 chłopców i 250 dziewcząt). Badania w tej grupie prowadzono w niektórych okresach ontogenezy (6, 10, 14, 18 r. ż.).W badaniach dzieci uwzględniono wysokość i masę ciała, są to czułe barometry zmian warunków społeczno-ekonomicznych, a różnice w rozwoju mogą być miernikami stopnia rozwarstwienia społecznego ludności. Oceny wpływu warunków środowiska społeczno- ekonomicznego na poziom rozwoju badanych dokonano na podstawie analizy następujących czynników: zawodu matki w chwili urodzenia dziecka, pochodzenia społecznego badanych, wykształcenia oraz zawodu ojca i matki, liczby rodzeństwa badanych. Materiał opracowano statystycznie, wyliczono: średnią arytmetyczną ( ), odchylenie standardowe (s), błąd standardowy średniej arytmetycznej (E ), współczynnik zmienności (V), istotność różnic między średnimi arytmetycznymi badanych cech określoną testem statystycznym /to/.
Przeprowadzona analiza pozwala na wyciągnięcie następujących wniosków:
1. Wybrane czynniki społeczno-ekonomiczne silnie różnicują poziom rozwoju wybranych cech somatycznych badanych w wieku 0-18 z Regionu Świętokrzyskiego.
2. Pochodzenie społeczne inteligenckie, wyższy poziom wykształcenia, szczególnie matki, wykonywanie zawodu pracownika umysłowego przez oboje rodziców oraz mniejsza liczba dzieci w rodzinie wiążą się z większą wysokością ciała badanych w wieku 0-18. Różnice są szczególnie obserwowane w grupach chłopców.
3. Największa średnia masa ciała cechuje chłopców pochodzących z rodzin robotniczych oraz dziewczęta pochodzenia chłopskiego, wyższy poziom wykształcenia, szczególnie matek, wpływa na większą masę ciała chłopców. Ponadto ciężsi są badani rodziców będących pracownikami fizycznymi oraz wywodzący się z rodzin jednodzietnych.



Biological Consequences of Social Stratyfication on Auxological Aspect

Nowak-Starz Grażyna

Swietokrzyska Academy in Kielce, The Faculty of Health Sciences

This presentation attempts to determine the influence of some socio–economic factors on physical development of children and adolescents. It is based on the results of long term project (1985-2004). 1008 infants born in 1985 have been examined. 482 children (172 boys and 250 girls) have been chosen and examined during some ontogenetic periods (when aged 6,10, 14 and 18).
The research included the study of height and body mass, emphasise that these factors clearly signify any socio-economic changes. Differences in physical development of children and adolescents may serve as indicators of society stratification. The influence of socio-economic environment upon physical development of children was assessed on the basis of analysis of following factors: mother’s occupation at the time of birth, background of examined children, education and occupation of parents, the number of family members and siblings of examined child. Achieved data has been verified and analysed. Arithmetical mean ( ), standard deviation (s), standard deviation of arithmetical mean (E ) , coefficient of variation (V) have been calculated and the importance of differences between arithmetical means of investigated features has been described through statistical test /to/.
The analysis carried out led to the following conclusions:
1. Chosen socio-economic factor heavily influence development of certain somatic features of examined children aged 0-18 in Świętokrzyskie region.
2. Intelligentsia background, higher level of education (especially of mother), fewer children in family and the fact that both parents are intellectual workers all these factors relate to greater body mass easily noticeable in boys’ groups.
3. The highest body mass mean is characteristic for working class boys and girls from peasantry, higher level of education of mothers may be correlated with greater body mass of boys. Examined children from families where both parents are manual workers and the only children are usually heavier than their peers.

Dziecko w szpitalu a ryzyko krzywdzenia instytucjonalnego.

Mieczysława Perek, Grażyna Cepuch

Wydział Nauk o Zdrowiu Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Instytut Pielęgniarstwa i Położnictwa

Dziecko w szpitalu narażone jest na silne negatywne emocje, które obciążają psychikę, niekorzystnie wpływają na proces leczenia i dalszy rozwój dziecka. Chore dziecko wymaga respektowania jego praw i potrzeb rozwojowych, oraz szczególnej ochrony przed cierpieniem fizycznym i emocjonalnym. Niezaspokojenie podstawowych potrzeb, oraz nieprzestrzeganie praw dziecka mogą posiadać znamiona krzywdzenia emocjonalnego w wymiarze instytucjonalnym, którego skutki mogą mieć dramatyczne następstwa dla prawidłowego rozwoju dziecka.
Celem pracy jest przedstawienie medyczno- prawnych inicjatyw na rzecz dziecka hospitalizowanego, omówienie zagrożeń występowania przemocy instytucjonalnej oraz działań profilaktycznych w celu ograniczenia stresogennego wpływu środowiska szpitalnego.

Słowa kluczowe:
dziecko, szpital, prawa, krzywdzenie.



Child in hospital vs. risk of institutional abuse.

Mieczysława Perek, Grażyna Cepuch

Wydział Nauk o Zdrowiu Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Instytut Pielęgniarstwa i Położnictwa

A child staying in a hospital is at risk of strong negative emotions, which affect psyche, influence therapy and child’s further development adversely. Ill child requires respect for his/ her rights and developmental demands, and special protection from physical and emotional suffering. When those basic needs are not met and children rights are not respected, child’s situation may have elements of emotional abuse of institutional character, which outcomes may lead to consequences tragic to proper development of a child.
The aim of this work is to describe difficult psychological situation of an ill child, development of medical and legal initiatives in favor of a hospitalized child, discussion of institutional abuse threats and prevention in order to limit stressing influence of hospital environment.

Key words:
child, hospital, law, abuse.
Stan zdrowia i funkcjonowanie w wieku dorosłym osób z rozpoznanym w dzieciństwie mózgowym porażeniem dziecięcym

Paweł Półrola

Oddział Neurologiczny Świętokrzyskie Centrum Psychiatrii w Morawicy

Celem pracy była ocena, czy przebieg mózgowego porażenia dziecięcego jest faktycznie stacjonarny, czy też możliwa jest poprawa w zakresie ruchu i komunikacji werbalnej w drugiej dekadzie życia. Dodatkowo oceniono inne schorzenia towarzyszące mpdz oraz funkcjonowanie chorych w wieku dojrzałym.
Badaniem objęto grupę 380 dzieci z rozpoznanym mpdz, urodzonych w latach 1981-1983 zamieszkujących Łódź oraz powiat łódzki. Spośród wymienionej grupy, badanie przeprowadzono i uzyskano wyniki ankiet od 104 osób. Otrzymane wyniki wskazują, że nie obserwuje się poprawy u tych osób w zakresie ruchu w drugiej dekadzie życia. u pacjentów z niedowładem kończyn dolnych następuje słaba poprawa w kontakcie werbalnym w drugiej dekadzie życia.
Poważnym schorzeniem towarzyszącym mpdz jest padaczka. w badanej grupie rozpoznano ją u 1/4 osób, najczęściej wśród chorych z niedowładem połowiczym i obustronnym. Rozpoznaje się ją w większości w pierwszych latach życia, ale także i pomiędzy 11 a 20 r. ż. w okresie pomiędzy 15 a 18 r. ż. obserwowano wśród badanych wzrost częstotliwości napadów. Innymi schorzeniami, które często występują z mpdz są infekcje układu oddechowego i moczowego. Najczęściej problem ten dotyczył chorych z niedowładem czterokończynowym.
Wśród badanej grupy najlepiej wykształconą byli chorzy z niedowładem połowiczym, gdzie ponad 50% osób ukończyło szkołę śrendnią. Nieco słabiej wykształconą jest grupa osób z niedowładem kończyn dolnych (32% z wykształceniem średnim). Najsłabiej wykształconą była grupa z niedowładem czterokończynowym. Wśród badanych osoby pracujące stanowią tylko 8,7%, najczęściej są to osoby z niedowładem połowiczym. Zdecydowana większość badanych mieszka z rodzicami, a tylko 1 osoba mieszka we własnym mieszkaniu.
Streszczając wyniki, można oczekiwać, że u chorych z mpdz z postacią niedowładu kończyn dolnych, kontakt werbalny może ulec poprawie także w drugim dziesięcioleciu życia. Padaczkę najczęściej spotyka się wśród chorych z postacią połowiczą i czterokończynową, najrzadziej u chorych z niedowładem kończyn dolnych i postacią móżdżkową. Najczęściej padaczkę stwierdza się do 4 r. ż., ale u 30% osób z padaczką, może się ona ujawnić w drugiej dekadzie życia. Remisje w padaczce do 20 r. ż. możliwe są nawet u 22% chorych. Przebieg padaczki jest zmienny, w pierwszej dekadzie życia obserwuje się spadek częstotliwości napadów, natomiast u części chorych wzrost w drugiej dekadzie. Największą szansę na zdobycie wykształcenia na poziomie średnim mają osoby z postacią hemiparetyczną i paraplegiczną mpdz. w porównaniu z wynikami badań z innych krajów rozwiniętych stopień zatrudnienia i samodzielności osób z mpdz należy określić w Polsce jako niski.

Słowa kluczowe:
Mózgowe porażenie dziecięce,padaczka, sprawność ruchowa, zatrudnienie, rehabilitacja.



Health status and functioning of adults with cerebral palsy which was recognized in childhood

The aim of this study was to assess wheter the run of cerebral palsy is stationary or if there is the possibility of movement and verbal comunication improvement in the second decade of life. In addition, other syndroms which accompany CP and functioning of adult patients were estimated.
The study was conducted among a group of 380 children with CP, born between 1981-1983 who live in Lodz and lodz region. Individual neurological examination and the results of questionnaire were gained from 104 patients from that group.
According to the results of study, there is no movement improvement among examinated patients in the second decade of life. Nevertheless, it may be expected that among patients with paraparesis form of CP there will be the speech improvement also in the second decade of life. Epilepsy is most common among patients with hemiparesis and tetraparesis form of CP, the rarest among patients with paraparesis and cerebellar form of CP. Most often, epilepsy is recognized up to the 4th year of age, but among 30% of patients with epilepsy it may appear in the second decade of life. Remissions of epislepsy up to the 20th year of age are possible among 22% of patients. The run of epilepsy is changeable, the number of seizures decreases in the first decade of life, but among the part of examinated patiens it increased in the second decade. The biggest chance to finish the secondary school have patients with hemiparetic and tatraparetic form of CP. In comparison to the results of studies conducted in other countries, the level of employment and selfreliance among patienst with CP in Poland is low.

Key words:
cerebral palsy, epilepsy, movment capability, employment, rehabilitation.
Zdrowie i choroba w świetle Tradycyjnej Medycyny Chińskiej (TCM)

Paweł Półrola

NZOZ „Synapsa „ Poradnia Neurologiczna

W opracowaniu przedstawiono założenia starożytnej medycyny chińskiej dotyczące pojęcia zdrowia oraz mechanizmy prowadzące do rozwoju choroby. Chińscy medycy widzieli człowieka jako integralną część przyrody. Doceniali wpływ warunków atmosferycznych, wykonywanej pracy, stylu życia, nawyków żywieniowych na stan zdrowia.
Przedstawiono tutaj podstawy teorii in i jang oraz teorii pięciu przemian, opisujące przemiany zachodzące w organizmie oraz ich rolę w utrzymaniu równowagi. Chińscy lekarze uważali iż zdrowie to nie tylko doskonałe samopoczucie fizyczne i psychiczne, ale także zdolność do przystosowywania się do zmiennych warunków zewnętrznych.
W społeczeństwie chińskim szczególną wagę przykładano do tego by życie trwało jak najdłużej. w związku z tym ważne były wszelkie działania profilaktyczne mogące pomóc w jego wydłużeniu zaś rola lekarza polegała na możliwie jak najwcześniejszym rozpoznaniu zaburzenia równowagi w ciele pacjenta poprzez diagnostykę na podstawie wyglądu języka czy stanu pulsu. Po postawieniu diagnozy lekarz zalecał najczęściej zmianę diety, odpowiednie zioła, akupunkturę lub akupresurę czy też odpowiednie zestawy ćwiczeń ( Qi gong, Tai chi). Podsumowywując należy stwierdzić iż profilaktyka zdrowotna nie jest zdobyczą tylko ostatnich dziesięcioleci , ale służyła ludziom żyjącym w Państwie Środka już kilka tysięcy lat temu pomagając im dożyć w zdrowiu sędziwego wieku.



Health and Disease in the Light of Traditional Chinese Medicine

Paweł Półrola

NZOZ „Synapsa „ Poradnia Neurologiczna

The study presents guidelines of ancient Chinese medicine which refer to the concept of health and mechanisms which lead to the development of disease. Chinese medics perceived man as an integral part of nature. They were aware of atmospheric conditions, type of job, lifestyle and eating habits influence on the health state. The book contains basics of the jing-jang theory and the theory of five changes (elements) which describe changes in our organism and their role in keeping the balance. Chinese doctors considered that not only is health a great physical and psychical disposition, but also an ability of adaptation to the changing conditions. The Chinese society paid special attention to the length of life. That is why all prophylactic treatment which could lead to an extention of life was so important. Doctor’s role was to diagnose, as quickly as possible, the disorder in patient’s body balance on the basis of the state of the tongue or pulse. Most often, after having made a diagnosis, doctors recommended the change of diet, appropriate herbs, acupuncture or acupressure, or adequate physical exercises as Qi gong, Tai chi.

Czy badanie poziomu homocysteiny i witaminy B12 ma szansę zostać kluczem do rozpoznania i leczenia choroby Alzheimera?

Małgorzata Fudala, Waldemar Brola, Wojciech Przybylski, Jan Czernicki,

Oddział Neurologii Specjalistycznego Szpitala w Końskich
Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Klinika Rehabilitacji i Medycyny Fizykalnej UM w Łodzi

Najczęstszą przyczyna zespołów otępiennych jest choroba Alzheimera (ch.A) oraz naczyniopochodne uszkodzenie mózgu. Te procesy często ze sobą współistnieją i oddziaływają wzajemnie na siebie. Zmiany patologiczne w mózgu w ch. a polegają na odkładaniu beta-amyloidu i białka tau. Obumieranie neuronów odbywa się drogą apoptozy lub poprzez uwalnianie kaskady wolnych rodników, działanie tlenku azotu i aminokwasów pobudzających. Wykazano, że podobne procesy biorą udział w aterogennym działaniu hiperhomocysteinemii. Za prawidłowe stężenie homocysteiny, która jest produktem przemiany metioniny, uważa się 5-15 µmol/l. Poziom homocysteiny jest zależny od płci, wieku, stanów fizjologicznych (ciąża, menopauza). Może wzrastać w wyniku niewydolności nerek, hipotyreozy, nowotworów, cukrzycy, przyjmowanych leków, nieprawidłowego trybu życia. Liczne badania wykazały, że podwyższony poziom homocysteiny jest niezależnym od płci, wieku i predyspozycji genetycznych czynnikiem ryzyka ch. A. Brak jest jednak danych, że obniżanie poziomu homocysteiny zmniejsza ryzyko otępienia. Oznaczanie poziomu homocysteiny i witaminy B12 oraz kwasu foliowego pozwala wyodrębnić grupy ryzyka zaburzeń otępiennych. Potrzebne są dalsze prace oceniające wpływ suplementacji witamin na progresję zaburzeń funkcji poznawczych.

Słowa kluczowe:
homocysteina, cyjanokobalamina, kwas foliowy, czynniki ryzyka, choroba Alzheimera



Is Research In Homocysteine and Cyanocobalamine Levels Likely to Become the Key to Diagnosing and Treating Alzheimer Disease?

Małgorzata Fudala, Waldemar Brola, Wojciech Przybylski, Jan Czernicki,

Oddział Neurologii Specjalistycznego Szpitala w Końskich
Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Klinika Rehabilitacji i Medycyny Fizykalnej UM w Łodzi

The most frequent cause of dementia syndromes is Alzheimer disease (A.d.) and vascular brain damage. These processes often coexist and influence each other. Pathological changes in the brain consists in accumulation of two proteins: beta-amyloid and tau protein. Neurons are usually atrophied as a consequence of apoptosis or a release of free radicals cascade, activity of nitrogen monoxide and inciting amino acids. It was proved that similar processes take part in aterogenic effect of homocysteine. The adequate concentration of homocysteine, which is a product of methionine transformation, is thought to be 5-15 umol/l. The level of homocysteine depends on sex, age, physiological conditions (pregnancy, menopause). It may increase due to kidneys failure, hypotyreozis, tumors, diabetes mellitus, taking medicines, inappropriate lifestyle. Research in levels of homocysteine, cyanocobalamine and folic acid in dementia syndromes made it possible to determine increased level of homocysteine as independent of sex, age and A.d. genetic risk factors. However, there is no evidence that decreasing homocysteine level reduces the risk of dementia. Research in homocysteine and vitamins levels helps to separate dementia syndromes risk groups. Further research is needed to assess the influence of vitamin complementation on the progression of perception failures.

Key words:
homocysteine, cyanocobalamine, folic acid, risk factors, Alzheimer disease

Szczepienia przeciw HPV – pierwotna profilaktyka raka szyjki macicy i innych zmian okolicy anogenitalnej związanych z zakażeniem HPV

Marek Sikorski

Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach

Od kilku lat, na podstawie przesłanek z badań epidemiologicznych, klinicznych i molekularnych, jednoznacznie uważa się, że przewlekłe zakażenia nabłonka szyjki macicy wysokoonkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) są niezbędnym, choć niewystarczającym czynnikiem przyczynowo związanym z rozwojem raka tego narządu. Ponad 70% przypadków raka szyjki macicy wiąże się z obecnością jedynie dwóch typów HPV: 16 i 18. Od jesieni 2006 roku dostępna jest w Europie profilaktyczna szczepionka czterowalentna zapobiegająca przewlekłym zakażeniom HPV typów 16 i 18 oraz dwóm typom niskoonkogennym: 6 i 11, odpowiedzialnym za rozwój ponad 90% łagodnych, choć bardzo częstych i nawrotowych brodawek okolicy odbytniczo-płciowej. Na podstawie badań klinicznych (FUTURE i i II) wykazano jej 98 do 100% skuteczność kliniczną w zakresie zapobiegania rozwojowi bezpośrednich prekursorow raka płaskonabłonkowego szyjki macicy (CIN 2 i CIN 3) oraz raka gruczołowego in situ związanych z typami HPV zawartymi w formule szczepionki u osób niezakażonych przed szczepieniem, w wieku od 16 do 26 lat. w tej samych badanych populacjach wykazano także 100% skuteczność szczepionki czterowalentnej w zapobieganiu rozwojowi bezpośrednich HPV-16 i/lub HPV-18 zależnych prekursorów raka pochwy i sromu (VaIN 2,3 i VIN 2,3), oraz brodawkom płciowym powodowanym przez HPV 6 i 11. Badania pomostowe wykazujące bardzo wysoką immunogenność szczepionki czterowalentnej w grupie dziewcząt i chłopców poniżej 16 roku życia pozwoliły na rekomendowanie tych szczepień od 9 roku życia. Ostatnie badania wykazują, że także u kobiet powyżej 26 roku życia (do 45 lat) skuteczność kliniczna w zapobieganiu CIN HPV 16/18/6/11 jest bardzo wysoka i osiąga wartość 91%. w zakresie zapobiegania rozwojowi CIN 2/3 związanych z 10 innymi niż zawarte w szczepionce typami HPV (odporność krzyżowa) skuteczność szczepionki czterowalentnej jest także istotna i osiąga 32,5%. Od kilku miesięcy dostępna jest także szczepionka dwuwalentna (typy 16 i 18) HPV. Zarejestrowana jest w celu zapobiegania rozwojowi zmian CIN 2/3 i przewlekłych zakażeń HPV 16 i 18 szyjki macicy i rekomendowana do stosowania u dziewcząt i kobiet od 10 do 25 roku życia. Jej skuteczność kliniczna wynosi 90,4 – 100%. Szczepienia profilaktyczne uważane są powszechnie za przełom w pierwotnej profilaktyce raka szyjki macicy i innych zmian zależnych od HPV.



Vaccinations against HPV – primary prophylaxis of cervical cancer and other anogenital lesions associated with HPV infections

Marek Sikorski

Faculty of Medical Sciences, Akademia Świętokrzyska , Kielce, Poland

For few years epidemiological, clinical and molecular studies proved prevalent high risk Human Papillomavirus (HPV) infections of cervical epithelium being necessary though not sufficient causing factor of cervical cancer. Only two HPV types: HPV-16 and 18 are attributable to above 70% of all cervical cancer cases. Since autumn 2006 there is quadrivalent prophylactic vaccine available in Europe, which protects against persistent infections of HPV 16 and 18 as well as two low-risk types: 6 and 11, which are responsible for more than 90% of benign though very frequent and recurrent genital warts of anogenital region. On the basis of clinical studies (FUTURE i and II) it has been proved, that clinical efficacy of quadrivalent vaccine applied to HPV 16,18, 6 and 11 naive young women (16 to 26 years old) is extremely effective (98-100% efficacy) in preventing immediate squamous cervical cancer precursors (CIN 2/3) or cervical glandular cancer in situ related to infections with HPV types included in the vaccine. In these same populations it has been show that quadrivalent vaccine is 100% effective in preventing of the development of HPV 16 or HPV 18 related precursors of vaginal (VaIN 2/3) and vulvar (VIN 2/3) cancers, as well as HPV 6 or 11 related genital warts. The bridging studies revealed very high immunogenicity of quadrivalent vaccine in the population of girls and boys less than 16 years old, which allowed to recommend the vaccination starting even at age of 9. The most recent studies show very high clinical efficacy (91%) of quadrivalent vaccine in preventing HPV 16/18/6/11 CINs also in women up to age 45. In respect of generating cross-protection against 10 other HPV types not included in vaccine formula but phylogenetically related to them it has been proved that quadrivalent vaccine efficacy in preventing CIN 2/3 is at the level of 32,5%. Since few months the bivalent vaccine is also available in Europe (includes antigens of HPV 16 and 18 only). It is registered for the purpose of protecting from persistent HPV 16 and 18 cervical infections and from development of CIN 2/3 related to these types in girls and women from 10 to 25 years of age. Its clinical efficacy in these end-points is proved to be also very high: from 90,4 to 100%. Prophylactic vaccinations against HPV are generally considered to be a breakthrough in primary cervical cancer prophylaxis.
Analiza funkcjonowania systemów opieki zdrowotnej w wybranych krajach Unii Europejskiej (na przykładzie Polski, Szwecji i Wielkiej Brytanii).

Mirosława Skawińska

Akademia Świętokrzyska Kielce, Wydział Nauk o Zdrowiu

W państwach Unii Europejskiej wzrosło znaczenie ochrony zdrowia. Poziom edukacji zdrowotnej państwo członkowskich jest coraz większy i ma na celu promowanie zdrowia jako najwyższej, pozamaterialnej wartości oraz uświadomienie obywatelom celowości profilaktyki zdrowia.
Artykuł składa się z czterech części. Pierwsza obejmuje tematykę organizacji ochrony zdrowia, druga analizuje systemy opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii i Szwecji, ich transformację i główne źródła finansowania oraz role i zaangażowania państwa w organizowanie podstawowej opieki zdrowotnej, trzecia charakteryzuje model opieki zdrowotnej w Polsce po reformie. Treścią czwartej części jest ukazanie perspektywy wspólnej polityki zdrowotnej w zjednoczonej Europie.
Celem artykułu jest ustalenie różnic i podobieństw w funkcjonowaniu danych systemów zdrowotnych. Utrzymanie życia ludzkiego jest w wieli przypadkach kwestią istniejącego postępu medycyny i techniki, ale praktycznie decydujące znaczenie maja ograniczenia ekonomiczne.



The analysis of the functioning of health care systems in chosen European Union countries (example of Poland, Sweden and Great Britain).

Mirosława Skawińska

Akademia Świętokrzyska Kielce, Wydział Nauk o Zdrowiu

The European Countries attach great importance to the meaning of health care systems recently. The level of the health education in member states is getting higher and higher and its aim is to promote health as the most important, immaterial value as well as to make their citizens aware of the sense of purposefulness of health prophylaxis.
The article contains four sections. First one includes subject matter of health care organization. Second section is the analysis of organization, transformation, role, source of finances and involvement of the state in basic health care in Sweden and Great Britain. The content of the third one describes the model of polish health care system after the transformation, while the fourth one presents perspective of common health care policy in united Europe.
The aim of this article is to carry out differences and similarities in described health care systems. Although the preservation of the human life is in any case a question of existing medicine and technique progress, the practical determinant is economical retrenchment.
Trombofilia – nowe spojrzenie na powikłania ciąży

Tomasz Soszka

Akademia Świętokrzyska im. J. Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu, Zakład Profilaktyki w Położnictwie i Ginekologii .

Trombofilia czyli wrodzona lub nabyta skłonność do powikłań zakrzepowo-zatorowych stanowi ważny problem w położnictwie i ginekologii . Wiadomo, że 30-50% przypadków powikłań ciąży takich jak: poród przedwczesny, nadciśnienie indukowane ciążą, ciąża obumarła, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu, poronienie samoistne i powtarzająca się utrata ciąży jest spowodowane trombofilią . Również niektóre powikłania płodu i noworodka przypisuje się tej patologii . Lista wrodzonych trombofilii jest długa. Do najczęściej występujących należy: niedobór AT III, białka C, białka S, obecność czynnika V Leiden, protrombiny G20210A i hyperhomocysteinemia. Rzadsze to: dysfibrynogenemia, mutacja genu PAI I, niedobór trombomoduliny, TFPI, TPA, plazminogenu, zespół lepkich płytek i zespół Wein-Penzinga. Najlepiej poznaną trombofilią nabytą jest zespół antyfosfolipidowy. Jego rozpoznanie, leczenie i profilaktyka należy do rutynowej praktyki klinicznej. w przypadku trombofilii wrodzonych nie ma jednolitego postępowania. Kluczową rolę w profilaktyce i leczeniu odgrywa heparyna. Pomimo istnienia wielu specyficznych testów ciągle dokładnie zebrany wywiad stanowi podstawę rozpoznania i leczenia tej patologii.



Thrombophilia - a new insight in pregnancy complications

Tomasz Soszka

Akademia Świętokrzyska im. J. Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu, Zakład Profilaktyki w Położnictwie i Ginekologii .

Thrombophilia as inherited or acquaired tendency towards thrombembolic complication constitutes a major problem in obstretics and gynecology. Taking into account pregnancy complications such as: premature labour, pregnancy induced hypertension, death foetus syndrome, intrauterine growth retardation, spontaneus abortion and recurrent pregnancy loss it appears that 30-50% of cases are caused by thrombophilia. Some complications in foetus and newborn are attributed to this pathology as well. The list of inherited thrombophilias is a long one: AT III, protein C, protein S, deficiency, factor V Leiden, hyperhomocysteinemia, being the most common. Other are rare: dysfibrinogenemia, PAI i gen mutation, thrombomodulin deficiency, TFPI, TPA, plasminogen deficiency, sticky platelet syndrome and Wein-Penzing syndrome. Antiphospholipid syndrome is the best known acquaired thrombophilia. It’s diagnosis, prophylaxis and treatment are well defined and belongs to routine clinical practice. This is not the case concerning inherited thrombophilias. Heparin play the key role in prophylaxis and treatment. Despite many specific tests still the carefully taken medical and familiar history conctitutes the fundament for diagnosis and therapy.
Lęk i depresja jako emocjonalne uwarunkowania możliwości funkcjonalnych kobiet po radykalnym leczeniu raka piersi.

Stępień Renata, Wronska Irena

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu
Akademia Medyczna w Lublinie, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu

Cel pracy: Celem pracy była ocena poziomu lęku i depresji u kobiet po radykalnym leczeniu chirurgicznym raka piersi w kontekście wybranych zmiennych stanu funkcjonalnego ujętych w pięciu dziedzinach: stan fizyczny, stan emocjonalny, życie rodzinne i towarzyskie, funkcjonowanie w życiu codziennym oraz obszarze specyficznych dolegliwości związanych z leczeniem raka piersi.
Materiał i metody. Grupę badaną stanowiło 217 pacjentek po radykalnym leczeniu chirurgicznym rak piersi, a grupę kontrolną 100 kobiet zdrowych. Do badań wykorzystano skalę The Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) w opracowaniu A.S.Zigmond’a i R.P.Snaith’a oraz Functional Assessment Therapy Scale – Breast (FACT-B) w opracowaniu D.F. Cella.
Wyniki: w grupie badanych pacjentek średnia wartość lęku wyniosła 9,58 punktu, a w grupie kontrolnej 7,36. Poziom depresji w grupie kobiet po mastektomii wynosił średnio 6,03 punktu, a w grupie kontrolnej 4,95. Mediana w skali FACT – B w grupie badanej wynosiła 87 punktu, a kontrolnej 96. Zarówno w grupie kobiet po amputacji piersi (rs=-0,69, p<0,0001; rs=-0,74, p<0,0001) jak i kontrolnej (rs= -0,46,p<0,0001 rs=-0,55, p<0,0001) wykazano ujemne korelacje pomiędzy poziomem lęku i depresji a wartościami wskaźników ujmujących stan funkcjonalny w skali FACT-B .
Wnioski: Wraz ze wzrostem natężenia badanych emocji negatywnych następowało pogorszenie stanu funkcjonalnego w zarówno w grupie badanej jak i kontrolnej. w grupie kobiet po mastektomii zależność między poziomem lęku i depresją a stanem fizycznym oraz życiem rodzinnym i towarzyskim była jednak silniejsza niż w grupie kobiet zdrowych.

Słowa kluczowe:
lęk, depresja, stan funkcjonalny, mastektomia



Anxiety and depression as emotional determinants functional state women after radical treatment breast cancer.

Stępień Renata, Wronska Irena

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu
Akademia Medyczna w Lublinie, Wydział Nauk o Zdrowiu

Aim: The aim of the research was the assessment of anxiety and depression level in women after radical surgical treatment for breast cancer taking into consideration the impact of functional state in five sub-scales: physical condition, emotional state, family and social life,, everyday life functioning and closely connected with treatment for breast cancer.
Material and methods. The tested group (n=217) consisted of patients after radical surgical treatment for breast cancer. The control group consisted of 100 healthy women. The basic instruments of measurement were: Hospital Anxiety and Depression Scale –HADS (authors A.S.Zigmond and R.P.Snaith) and Functional Assessment Therapy Scale-Breast - FACT-B by D.F. Cella.
Results: The level of anxiety in the patients was 9,58 point, and the control group 7,36. The level of depression of the tested group was 6,03 point, and the control group 4,95. The median of FACT-B scale in the patients was 87 point, and the control group 96. The intensity of anxiety and depression formed negative and statistically significant relation between functioning in FACT-B scale, both in the group of women after mastectomy ((rs=-0,69, p<0,0001; rs=-0,74, p<0,0001) and control group ((rs= -0,46,p<0,0001 rs=-0,55, p<0,0001).
Conclusions. The intensity of anxiety and depression formed negative and statistically significant relation between functioning in all its dimensions, both in a group of patients and control group. However, in a group of women after mastectomy the relationship between anxiety and depression and functional state as well as family and social life was stronger than in a group of healthy women.

Key words:
anxiety, depression, functional state, mastectomy.
ANALIZA PRZYCZYN ORAZ CZYNNIKÓW ROKOWNICZYCH LECZONYCH OPERACYJNIE SAMOISTNYCH KRWIAKACH ŚRÓDMÓZGOWYCH.

Jacek Stypuła, Jacek Gołębiowski, Ewa Jachymczyk

Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Oddział Neurochirurgii i Neurotraumatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego
w Kielcach

Krwotoki wewnątrzmózgowe ( śródmiąższowe ) stanowią 10 – 15 % wszystkich udarów mózgu. Określenie samoistny krwiak śródmózgowy ( SKŚ ) - nie spowodowany urazem - dotyczy tych sytuacji, w których obszar wynaczynionej krwi ma średnicę ponad 30mm
w części nadnamiotowej mózgu oraz 15mm w tylnej jamie czaszki i pniu mózgowym. Wobec narastającej dostępności do nowoczesnych metod diagnostyki obrazowej centralnego układu nerwowego ( CUN ) i wynikających z tego standardów postępowania w udarach mózgu wykrywalność samoistnych krwiaków śródmózgowych w ostatnich latach lawinowo narasta
i stanowi problem nie tylko neurologiczny ale i neurochirurgiczny.

W nieniejszej pracy przeprowadzono analizę operowanych na Oddziale Neurochirurgii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach chorych z powodu samoistnych krwiaków śródmózgowych. Przeanalizowano przyczyny powstawania krwiaków oraz rokowanie
w zależności od wieku chorych i ich stanu przed operacją, czasu operacji od zachorowania, rozmiarów krwiaka i chorób towarzyszących.

Analizą objęto 74 chorych operowanych w 2007 roku na Oddziale Neurochirurgii
i Neurotraumatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach. Materiał stanowiło 33 kobiety i 41 mężczyzn w wieku od 28 do 94 lat ze szczytem zachorowalności przypadającym na VI – IX dekadę życia. u 41 chorych wystąpił zgon, co stanowiło 55,4% prezentowanego materiału. Większość chorych - 61 operowano w dobie zachorowania,
a resztę - 13 chorych w II, III i IV dobie. 34 chorych przyjęto w stanie bardzo ciężkim. Wg GCS oceniono ich stan na 3 – 7 pkt, a ilość zgonów w tej grupie wynosiła 26 - 76,4%. Chorych ocenionych w GCS na 8 – 11 pkt było 14 z czego zmarło 10 – 71,4%, ocenionych
w GCS na 12 – 15 pkt było 26, zmarło 5 – 19,2%. Największa liczba zgonów - 37 była wśród chorych, u których rozmiary krwiaków posiadały średnicę 50 i ponad 50mm. Najczęściej stwierdzanym schorzeniem współistniejącym była nie leczona lub żle leczona choroba nadciśnieniowa – 59,4% .

Na podstawie przeprowadzonej analizy sformułowano następujące wnioski:
- najczęstszą przyczyną SKŚ jest nie leczone lub żle leczone nadciśnienie tętnicze
- ciężki stan chorych przy przyjęciu, duże rozmiary krwiaka i wiek powyżej 50 roku życia
rokują żle pomimo możliwie wcześnie podjętego leczenia operacyjnego.
- w oparciu o powyższe dane należy bardzo indywidualnie podejmować decyzję o zabiegu
operacyjnym kierując się przede wszystkim rozmiarami krwiaka i stanem chorego.

Słowa kluczowe:
samoistny krwiak śródmózgowy, chirurgiczne leczenie samoistnych krwiaków śródmózgowych, wyniki leczenia, czynniki prognostyczne



ANALIZA PRZYCZYN ORAZ CZYNNIKÓW ROKOWNICZYCH LECZONYCH OPERACYJNIE SAMOISTNYCH KRWIAKACH ŚRÓDMÓZGOWYCH.

Jacek Stypuła, Jacek Gołębiowski, Ewa Jachymczyk

Wydział Nauk o Zdrowiu Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
Oddział Neurochirurgii i Neurotraumatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego
w Kielcach

The intracerebral hemorrhage take part about 10 – 15% amoung cerebral strokes.
The term “ spontaneous ( no traumatic ) intracerebral hematoma “( SIH ) define only this hematomas which diameter is over 30 mm in supratentorial part of the brain and over 15 mm in posterior fosa. In last years increasing diagnostic possibilitis of nervous system and modern standards of treatment of cerebral strokes make that SIH are more detectable and on the other hand, make problem not only for neurologists but for neurosurgeons.
In this paper authores analised 74 operated cases of SIH and their causes, age of patietns and their state before operation, prognostic factors, time between stroke and operation, diameter of SIH, and accompanying diseases.

Key words:
spontaneous intracerebral hematoma, surgery treatment, outcome,prognostic factors
GRY KOMPUTEROWE A ZACHOWANIA PROBLEMOWE MŁODZIEŻY W WIEKU 12-13 LAT

Monika Szpringer, A. Horecka-Lewitowicz, G. Czerwiak, E. Laurman-Jarząbek

Akademia Świętokrzyskim. J. Kochanowskiego w Kielcach, Instytut Zdrowia Publicznego

Celem podjętych badań jest ocena związku gier komputerowych z zachowaniami problemowymi młodzieży w wieku 12-13 lat. Badania prowadzono w roku szkolnym 2006/2007 w szkołach podstawowych z terenu województwa świętokrzyskiego, mazowieckiego i małopolskiego. Ogółem poddano badaniom 2980 osób. w tym 972 rodziców i 2008 uczniów. Podstawową metodą zastosowaną w badaniach był sondaż diagnostyczny, w ramach którego zastosowano techniki ankietowe. w badaniach posłużono się kwestionariuszem ankiety.
w artykule tym zaprezentowano fragment badań dotyczących zaburzeń zachowania u młodzieży i profilaktyki w tym zakresie. Wyniki badan wskazują, że młodzież w wieku 12-13 lat często korzysta z gier komputerowych. Zasadniczo pochodzą one ze źródeł nielegalnych (kopiowanie). Gry mają zwykle ograniczenia wiekowe. Znajduje się w nich wiele scen drastycznych (zabijanie, znęcanie,). Osoby nie kontrolują czasu spędzanego na grach i rzadko są kontrolowane przez rodziców, choć podają, że rodzice im zabraniają ściągać nielegalnie gry, spędzać zbyt dużo czasu przed komputerem. Ponad 60% graczy zaniedbuje obowiązki domowe i szkolne, Ok. 23% ma problemy z zasypianiem a 15% bliżej nieokreślone lęki. Prawie 46% zaniedbuje posiłki i gra nieprzerwanie aż do zakończenia. 11% próbowało naśladować negatywnych bohaterów gier. Ponad 10% wagaruje aby móc poświęcić więcej czasu na granie. Osoby grające często na komputerze częściej używają telefony komórkowe i częściej wysyłają większą ilość sms-ów niż ich nie grający koledzy. Wszyscy badani uczniowie nie uczestniczyli w zajęciach profilaktycznych z zakresu uzależnień niechemicznych. Badani rodzice twierdzą, że są bezradni wobec tego zjawiska gdyż mają za mało czasu dla dzieci. Osoby grają najczęściej pod nieobecność rodziców. Badani rodzice twierdzą, że mają problemy dziećmi, które naśladują swoich wirtualnych bohaterów. Częściej są agresywne, nie spełniają poleceń, kłamią i nie mają innych zainteresowań.(tracą dawne hobby).
Analiza wyników badań prowadzi do następujących wniosków:
1. Duży odsetek młodzieży w wieku 12- 13 lat gra na komputerze w sposób niekontrolowany
2. Wykorzystywane gry często mają ograniczenia wiekowe i są przesycone scenami przemocy
3. Grająca na komputerze młodzież przedostatnich i ostatnich klas szkół podstawowych często zaniedbuje obowiązki szkolne i domowe, zapomina o posiłkach, nie robi przerw w graniu, rezygnuje z innych zainteresowań
4. Badane osoby grające częściej niż ich koledzy wykazują zachowania agresywne.

Słowa kluczowe:
zachowania problemowe, gry komputerowe, profilaktyka



COMPUTER GAMES AND PROBLEMATIC BEHAVIOUR OF CHILDREN AGED 12-13

Monika Szpringer, A. Horecka-Lewitowicz, G. Czerwiak, E. Laurman-Jarząbek

Akademia Swietokrzyska im. J. Kochanowskiego, Kielce, Intitute of Public Health

The goal of the research is to estimate the relationship between computer games and problematic behaviour of children aged 12-13. The research was carried out in the school year of 2006/2007 in primary schools from the Swietokrzyskie, Mazowieckie and Małopolskie regions. Altogether the research was carried out on 2980 people. Including 972 parents and 2008 pupils. The primary method employed in the research was diagnostic sounding, in which inquiry techniques were used. The research brought a questionnaire to avail.
In this article a fragment of the research concerning behavioural disorders of children and preventive treatment in the field is presented. The results of the research indicate that children aged 12-13 often use computer games. Generally they are of illegal origin (copying). Games usually have age limits. They contain many drastic scenes (killing, cruelty, etc.). People do not monitor the time spent on games and rarely are monitored by the parents, although they indicate that parents prohibit them from downloading illegal software or spending too much time in front of the computer. Over 60% of players neglects household and school chores, about 23% have sleeping issues and 15% closer undefined fears. Almost 46% neglects nutrition and plays non-stop until the game is finished. 11% tried imitating negative characters from games. Over 10% drops class to be able to spend more time playing. People, who play computer games often, also tend to use cell phones more often and send more text messages than their non-playing peers. Non of the pupils, who took part in the research, took part in prophylactic classes on non-chemical addiction. The parents, who took part in the research, claim that they are helpless in the face of this phenomenon due to having too little time for the children. People play most often during the parents' absence. The parents, who took part in the research, claim to have problems with children who imitate their virtual heroes. They are more often aggressive, do not obey orders, lie and have no other interests (they refrain from old hobbies).
An analysis of the research outcome leads to the following conclusions:
1. A large percentage of children aged 12- 13 plays computer games unmonitored;
2. The games used often have age limitations and are filled with scenes of violence;
3. Children playing computer games in second to final and final years of primary schools often neglect household and school chores, forget to eat meals, play non-stop, refrain from other interests;
4. The people, who took part in the research, that play more often than their peers tend to show aggressive behaviour.

Key words:
problematic behaviours, computer games, preventive measures

Rola białek Polycomb i Trithorax w rozwoju nowotworów

Joanna Wawszczyk, Jan Pałyga

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Instytut Biologii, Zakład Biochemii i Genetyki,

Ścisłe współdziałanie i koordynacja pomiędzy genetycznymi i epigenetycznymi programami ma wpływ na regulację ekspresji genetycznej oraz różnicowanie i tożsamość komórek. Zidentyfikowano dwa przeciwstawne systemy regulatorowe pełniące kluczową rolę w epigenetycznej regulacji rozwoju: (i) represyjne kompleksy zawierające produkty genów Polycomb (PcG) oraz (ii) aktywatorowe kompleksy białkowe Trithorax (TrxG). Geny PcG zaangażowane są w wyciszanie i inaktywację specyficznych rejonów chromatyny. Białka Polycomb mogą remodelować strukturę chromatyny poprzez trwałe zablokowanie loci genów, natomiast geny Trithorax przeciwdziałają represji, powodując rozluźnienie chromatyny i w konsekwencji zwiększają dostęp czynników aktywatorowych. Produkty genów Polycomb i Trithorax kontrolują ekspresję genów homeotycznych (rozwojowych) u muszki owocowej Drosophila melanogaster i kręgowców, a także mogą, w pewnych okolicznościach, sprzyjać powstawaniu nowotworów, m.in. raka gruczołu krokowego, raka piersi, nowotworów ośrodkowego układu nerwowego i białaczek. Rozwój nowotworów może zachodzić wtedy, gdy kompleksy Polycomb (np.EZH2) podtrzymują milczenie nowotworowych genów supresorowych lub gdy kompleksy Trithorax (np. MLL, SWI/SNF bądź NuRD) podtrzymują aktywny lokalny stan chromatyny, np. w rejonie loci protoonkogenów i innych genów powiązanych z nowotworami. Białka Polycomb i Trithorax, utrzymujące pluripotencjalny stan nowotworowych komórek macierzystych, mogą w przypadku zaburzonego działania przyczyniać się do wielokierunkowego różnicowania i onkogennego rozrostu wskutek zachowanej zdolności komórek potomnych do proliferacji.

Słowa kluczowe:
epigenetyka, nowotwór, białka Polycomb, białka Trithorax



The role of Polycomb and Trithorax proteins in cancer progression

Joanna Wawszczyk, Jan Pałyga

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Instytut Biologii, Zakład Biochemii i Genetyki,

A strict coordination and cooperation between genetic and epigenetic programmes may influence regulation of gene expression, cell identity and differentiation. Two opposing regulatory systems essential for the epigenetic regulation of differentiation and development have been identified: (i) repressive complexes containing products of Polycomb (PcG) genes and activator protein complexes Trithorax (TrxG). PcG genes are involved in silencing and inactivating specific domains of chromatin. PcG proteins could remodel chromatin structure rendering gene loci to be permanently blocked, while TrxG genes counteract this repression causing chromatin relaxation and making it available the activator factors. The products of Polycomb and Trithorax genes are involved in a control of homeotic genes in Drosophila melanogaster and vertebrates, and collaborate with genetic mutations in the initiation and progression of prostate and breast cancer as well as leukaemia, medulloblastoma and other human neoplasms. a cancer development could be initiated when the Polycomb protein complexes (eg. EZH2) maintain silencing of tumour-suppressor genes or the Trithorax protein complexes (eg. MLL, SWI/SNF or NuRD) maintain an active local chromatin state across protooncogene and/or other tumour-related loci. When disrupted the PcG and trxG proteins maintaining pluripotent state of cancer stem cells could promote their multilineage differentiation and oncogenic hyperplasia due to their ability for uncontrolled proliferation.

Key words:
epigenetics, cancer, Polycomb proteins, Trithorax proteins

Aktualne problemy zdrowia publicznego w Polsce (streszczenie).

Leszek Wdowiak

Krajowy Konsultant Zdrowia Publicznego w Polsce,
Prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Społecznej i Zdrowia Publicznego,

Postęp w zdrowiu i długowieczności, który został osiągnięty w ciągu XX wieku zmienił nasze społeczeństwo, system opieki zdrowotnej i rozumienie zdrowia.
Dynamiczny rozwój zdrowia publicznego w Polsce podąża za tendencjami obecnymi na świecie. Międzynarodowe dokumenty, które wyznaczyły kierunki działań zdrowia publicznego to deklaracja z Ałma-Aty, uchwalona w 1978 r. przez przedstawicieli państw członkowskich WHO, Karta Ottawska, uchwalona w 1986 r. podczas i Międzynarodowej Konferencji Promocji Zdrowia, oraz opracowane w 1997 r. „Zdrowie 21 – Zdrowie dla Wszystkich w XXI wieku”.
Praca ocenia na podstawie badań własnych rozwój systemu kształcenia przeddyplomowego w zakresie zdrowia publicznego w Polsce, funkcjonujące systemy kształcenia podyplomowego lekarzy, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów oraz innych osób z wyższym wykształceniem mających trwałe zatrudnienie w ochronie zdrowia oraz przebieg starań służących do wyodrębnienia w naukach medycznych nowej dyscypliny naukowej-zdrowie publiczne. Omawia szczegółowo naukowy charakter zdrowia publicznego oraz powody postawienia wniosku uwzględniając fakt, że zdrowie publiczne:
- posiada wyodrębniony obszar zainteresowań badawczych,
- posiada swych reprezentantów, uprawiających faktycznie tę dyscyplinę,
- tworzy zwarte środowisko naukowe w postaci wydziałów na wyższych uczelniach akademickich,
- ma już ugruntowaną pozycję w środowisku naukowym, jest zdolne wypełn ć ustawowe warunki d uzyskania uprawnień w zakresie n dawania stopni na kowych.



Current problems of public health in Poland

Leszek Wdowiak

National Consultant for Matters of Public Health in Poland
President, Polish ssociation of Social Medicine and Public Health

Progress in health and prolonged life span achieved during the 20th century, changed our society, the system of health care, and the understanding of health.
The dynamic development of public health in Poland follows the contemporary world tendencies. The following international documents delineated the directions of activities in public health: the Alma Ata Declaration promulgated in 1978 by the representatives of the WHO, the Ottava Charter, adopted in 1986 during the First International Conference of Health Promotion, and the 1997 WHO European Region Document: ‘Health 21 - Health for All in the 21st Century’.
The article evaluates, based on own studies, the development of the system of pre-graduate education in public health in Poland, the functioning systems of post-graduate education for physicians, laboratory diagnosticians, pharmacists and other staff with university education permanently employed in health care, as well as the course of efforts aimed at the separation within medical sciences of a new discipline - public health. The scientific character of public health is discussed in detail, as well as the causes for presenting the proposal, in consideration of the following facts:
- public health has a separate area of scientific interests;
- has its representatives who actually practice this discipline;
- creates a compact scientific circle in the form of university faculties;
- has an already fixed position in the scientific environment, and is capable of meeting legal conditions in order to obtain rights for granting scientific degrees.

BOCZNE SKRZYWIENIE KRĘGOSŁUPA A DŁUGOŚĆ ŚCIEŻKI POSTUROGRAMU U DZIEWCZĄT i CHŁOPCÓW w WIEKU 12-15 LAT

Jacek Wilczyński

Celem badań była analiza związku między bocznymi skrzywieniami kręgosłupa a długością ścieżki posturogramu u dzieci w wieku 12-15 lat. Badaniami objętych zostało 503 dzieci z wylosowanych uprzednio: Szkoły Podstawowej Nr 13 i Gimnazjum Nr 4 w Starachowicach. w badaniach postawy zastosowano technikę fotogrametrii przestrzennej wykorzystującą efekt mory projekcyjnej. Równowagę badano na platformie stabilograficznej. Do opisu równowagi zastosowano wiodący parametr posturogramu DS (path length). w celu wykazania związku między typami skrzywień a DS zastosowano analizę wariancji dla powtarzanych pomiarów z klasyfikacją dwukrotną. Choć analiza wariancji nie wykazała istotnych efektów, to warto zauważyć, że zarówno w teście przy oczach otwartych jak i zamkniętych długość ścieżki (DS) była najdłuższa w grupie skolioz >10º.



LATERAL SPINAL CURVATURE AS THE PATH LENGTH OF THE POSTUREGRAM MEASURED AMONG GIRLS AND BOYS AGED 12 TO 15

Jacek Wilczyński

The aim of the research was to analyse the relationship between lateral spine curvatures and the path length of the posturegram measured among girls and boys aged 12 to 15. 503 children chosen from the Primary School number 13 and the Gymnasium number 4 in Starachowice took part in the research. The spatial photogrammetic method which uses the effect of projection chamber was used in the research. Balance was examined on the stabiligraphic platform. Path length (PL) were used to make a description. Although the variation analysis has not shown any essential effects, PL value with OE end CE was the highest in the group of curvature >10º.

Wiraszka Grażyna, Lelonek Barbara

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Wydzial Nauko o Zdrowiu

Celem podjętych badań była próba oceny poziomu przystosowania się do choroby nowotworowej oraz poszukiwanie zależności pomiędzy funkcjonowaniem pacjenta
i samooceną stanu zdrowia a stopniem akceptacji choroby. Badaniami objęto 110 pacjentów hospitalizowanych z powodu białaczki. w pracy wykorzystano metodę wywiadu oraz Skalę Akceptacji Choroby – AIS (Acceptance of Illness Scale). Analiza statystyczna materiału badawczego wykazała, że ogólny wskaźnik akceptacji choroby w badanej grupie zawierał się w punktacji przedziału średniego, a lepiej przystosowują się do choroby nowotworowej chorzy funkcjonujący samodzielnie (p<0,01), deklarujący samodzielność w sytuacjach trudnych (p<0,001) oraz z niskim poczuciem choroby (p<0,01). Uzyskane wyniki badań wskazują na potrzebę podejmowania w profesjonalnej opiece pielęgniarskiej działań ukierunkowanych na uzyskiwanie przez chorych z białaczką samodzielności w życiu codziennym oraz w zakresie radzenia sobie z problemami wynikającymi z choroby i jej leczenia.

Słowa kluczowe:
funkcjonowanie, białaczka, akceptacja choroby nowotworowej



The functioning of a patient and the acceptance of leukaemia.

Wiraszka Grażyna, Lelonek Barbara

Świętokrzyska Academy in Kielce
Health Sciences Faculty

The aim of the research was to make an attempt to assess the level of patient's adaptation to cancer as well as the search for the relationship between patient's functioning and his self-assessment of health condition and the degree of illness acceptance. The research was conducted on a group of 110 patients hospitalized because of leukaemia. In research work the method of survey and AIS (Acceptance of Illness Scale) were used. The statistical analysis of the research material showed that the general index of illness acceptance in tested group was within an average range of score. It also proved that the adaptation to cancer was better in patients functioning independently(p<0,01), declaring self-reliance in difficult situations (p<0,001) and in those who had low feeling of the illness(p<0,01). The results of the research show that in professional nursing there is a need to take action oriented at gaining self-reliance in everyday life by patients with leukaemia as well as dealing with the problems resulting from their illness and its treatment.

Key words:
functioning, leukaemia, acceptance of neoplastic disease
Wieloaspektowość procesu starzenia

Agnieszka Grudniewska, Bożena Witek

Akademia Świętokrzyska, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, Instytut Biologii, Zakład Fizjologii Zwierząt

Starzenie się jest zjawiskiem dynamicznym i jednocześnie normalnym, długotrwałym i nieodwracalnym procesem fizjologicznym zachodzącym w rozwoju osobniczym żywych organizmów. Okres ten rozpoczyna się wtedy, kiedy w narządach i układach pojawiają się pierwsze niekorzystne zmiany strukturalne i objawy spadku sprawności fizycznej. Starość natomiast, jako pojęcie statyczne jest końcowym etapem starzenia się, nieuchronnie kończącym się śmiercią. Uwzględniając czynniki biologiczne i psychospołeczne można wyróżnić trzy kierunki procesu starzenia: starzenie prawidłowe, pomyślną starość oraz starzenie patologiczne.
Na charakter procesu starzenia wpływają nie tylko czynniki środowiskowe, styl życia, sprawność fizyczna i psychiczna, ale także sytuacja życiowa, ekonomiczna i społeczna. Jednak bez względu na kondycję fizyczną organizmu prawidłowe komórki dzielą się ograniczoną ilość razy, jest to tzw. limit Hayflicka. Podczas podziałów następuje skracanie i zmiana struktury telomerów, a poniżej określonej długości chromosomów komórki wchodzą w fazę replikacyjnej starości.
Starzenie zakłóca równowagę wewnętrzną organizmu, prowadząc do upośledzenia funkcjonowania komórek, tkanek, narządów i układów, przez co zwiększa podatność organizmu na różne choroby. u ludzi starszych częściej niż
u osób w młodym wieku można obserwować występowanie chorób przewlekłych, takich jak: choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzycę typu 2, osteoporozę, przewlekłe choroby układu oddechowego oraz choroby wzroku i słuchu. Procesom starzenia częściej towarzyszą również choroby układu nerwowego: choroba Alzheimera, Parkinsona, czy zespoły przyspieszonego starzenia się Hutchinsona-Gilforda i Wernera.

Słowa kluczowe:
starzenie się, starość, limit Hayflicka, telomery, choroby wieku starczego



Multiaspect process of ageing

Agnieszka Grudniewska, Bożena Witek

Akademia Świętokrzyska, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, Instytut Biologii, Zakład Fizjologii Zwierząt

The senescence is a dynamic occurrence and simultaneously normal, prolonged and irreversible physiological process happening in the ontogenesis of living organisms. The term begins when in the organs and systems first appear unprofitable structural changes and symptoms of the fall of physical efficiency. However the old age as the statical notion is a final stage of the senescence, inevitably ending with the death. Taking into account biological and psychosocial factors can be favoured three directions of the process of the senescence: usual ageing, successful ageing and impaired ageing.
On the character of the process of aging influence not only environmental factors, the lifestyle, the physical and psychical efficiency, but also the living, economical and social standards. However without regard on the physical form of the organism its proper cells divide only for a limited number of times, this is called Hayflick’s limits. During cytokinesis abbreviation follows and the change of telomeres structure and below definite length of chromosomes, the cells enter the replicative senescence phase.
The senescence disturbs the internal balance of the organism, making for wrong cells functions, tissues, organs and systems, where through increases the susceptibility of the organism on different diseases. In older people more often than in persons in young age, we can the observe the occurrence of chronic diseases, such as: cardiovascular system disease, cancers, diabetes type 2, osteoporosis, chronic respiratory disorder, illness of eyesight and of hearing. To the processes of ageing more often accompany other diseases of nervous system: Alzheimer’s disease, Parkinson, whether sets of the accelerated senescence Hutchinson-Gilford and Werner.

Key words:
aging, senescence, Hayflick’s limits, telomeres, old age diseases

Decrease in plasma natriuretic peptide levels in patients with atrial fibrillation after sinus rhythm recovery

Beata Wozakowska-Kaplon, Grzegorz Opolski MD, PhD, FESC*

Institute for Medical Education, Swietokrzyska Academy, Kielce, Poland and
Dept. of Cardiology Regional District Hospital, Kielce, Poland
I Chair and Department of Cardiology, Medical Academy, Warsaw, Poland

Atrial natriuretic peptide (ANP) is released mainly from atrial and brain natriuretic peptide (BNP) from ventricular myocytes. The elevated concentrations of natriuretic peptides (NPs): ANP and BNP in the peripheral plasma obtained from patients (pts) with AF are caused by the loss of atrial contraction and rapid ventricular rate, which leads towards increased central volume loading and atrial stretch. They are considered to be the main determinants of the NPs activation. Neurohormonal investigations may be useful in understanding the causes and mechanisms of atrial fibrillation (AF), in order to provide more effective therapeutical solutions.
The aim of the study was to assess changes in cardiac hormonal activity reflected by the evolution of NPs plasma levels after sinus rhythm restoration in pts with paroxysmal and persistent AF.
Methods
The study groups consisted of: 23 pts with paroxysmal AF and 77 pts with persistent AF. The control group was comprised of matched 20 subjects with normal sinus rhythm. The reference value of plasma NPs levels was obtained from 21 healthy adult volunteers. Exclusion criteria were: congenital heart disease, rheumatic valve disease, uncontrolled hypertension, uncontrolled ventricular rate (³100 beats/min.), severe bradyarrhythmia including node disease, symptoms of heart failure >II° according NYHA classification, considerable dilatation of heart cavities, ejection fraction of left ventricle in echocardiography examination < 45%, acute coronary syndrome within 6 weeks, renal, liver or respiratory failure or malignancy. NPs were measured by means of radioimmunoassay method (Peninsula Laboratories)
Results
Eighteen out of 23 pts in the paroxysmal AF group were converted to sinus rhythm spontaneously, in 5 pts successful electrical cardioversion was performed. In the persistent AF group in 73 out of 77 pts were successfully converted to sinus rhythm. The mean ANP level was increased in AF pts in the paroxysmal and persistent groups: 249±88,3 pg/ml; 258±89,7 pg/ml, respectively, versus 67±21,2 pg/ml in the control group (p<0,001). The mean BNP level was increased in AF pts in the paroxysmal and persistent groups: 99,6±29,8 pg/ml; 82,3±33 pg/ml, respectively, versus 37,5±13 pg/ml in the control group. The mean ANP and BNP levels decreased after sinus restoration from 249,0±88,3 pg/ml to 70,1±13 pg/ml and from 99,6±29,8 pg/ml to 37,4±8,4 pg/ml, respectively, in the paroxysmal group; from 257,7±89,7 pg/ml to 150,0±87,2 pg/ml and from 82,3±33 pg/ml to 63,7±28,6 pg/ml in the persistent AF group. They remained stable for the next 30 days in the group of pts who remained in sinus rhythm in the controlled group of pts.
Conclusion
Plasma NPs concentrations are significantly reduced or normalised after sinus rhythm restoration in pts with paroxysmal and persistent AF and remain stable provided that AF does not recur.

Styl życia kobiet po mastektomii.

Barbara Wybraniec-Lewicka, Monika Szpringer, Grażyna Czerwiak, Maria Michalska, Ewa Ciura

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach Wydział Nauk o Zdrowiu

Styl życia jest jedną z podstawowych determinant zdrowia. Kształtowany jest w procesie wzajemnego oddziaływania warunków środowiska i indywidualnych wzorów zachowań jednostki, uwarunkowanych przez czynniki społeczno-kulturowe.
W grupie zachowań prozdrowotnych ważne miejsce zajmuje aktywność ruchowa. Aktywność fizyczna podnosi nie tylko sprawność ruchową zmniejszając ryzyko wielu chorób. Sprzyja także poprawie samopoczucia i pozwala obiektywnie spojrzeć na problemy wynikające z choroby nowotworowej. Aktywność ruchowa rozwija te dyspozycje, które sprzyjają różnorodnym formom spędzania wolnego czasu.
Badania przeprowadzono w Skarżyskim Klubie Amazonek w styczniu 2007 roku. Badaniem objęto 30 kobiet w wieku od 45 do 85 lat za pomocą kwestionariusza ankiety własnej konstrukcji.
Celem badań było przedstawienie działalności Klubu Amazonek w kontekście możliwości aktywności życiowych kobiet po mastektomii.
Prowadzone formy zajęć w tym klubie wzmacniają sprawność fizyczną i psychiczną kobiet po mastektomii m.in. poprzez: masaże, grupową gimnastykę, cykliczne spotkania z psychologiem klinicznym. Systematyczne kontakty z klubem pomagają odzyskać wiarę w siebie, sprzyjają poprawie stanu zdrowia. Uczestnictwo w klubie motywuje Amazonki do rozwoju kolejnych etapów rehabilitacji fizycznej i psychicznej. Istotne znaczenie mają także ćwiczenia ruchowe korygujące indywidualne dysfunkcje po zabiegu operacyjnym.
Zatem koniecznym faktem, staje się kojarzenie opieki onkologicznej z kompleksowym postępowaniem rehabilitacyjnym w Klubie Amazonek..

Słowa kluczowe:
Klub Amazonek, styl życia, aktywność ruchowa.



The lifestyle of women after mastectomy.

Barbara Wybraniec-Lewicka, Monika Szpringer, Grażyna Czerwiak, Maria Michalska, Ewa Ciura

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach Wydział Nauk o Zdrowiu

The lifestyle is one of the basic health determinant. It is formed on the basis of the mutual interactions between environmental conditions and individual patterns of behaviour, which are determined by social and cultural factors.
The physical activity has crucial importance in the group of healthy behavoiurs.
Physical activity improves not only general fitness reducing risk of many deseases. It is also conducive to well-being and allows to look objectively at the problems arised from having tumour. Physical fitness developes this kind of possibilities, which are in favour of varied free time acctivities.
The research was carried out in January 2007 in Skarżysko-Kamienna in local Post-Mastectomy Women's Club "Amazons". The research covered 30 women at the age from 45 to 85. The questionnaire of own construction was used in this research.
The aim of the research was to present work of the Post-Mastectomy Women's Club "Amazons" on the field of improving life activity among women after mastectomy.
The physical activities performed in this club strengthen physical fitness and psychological attitude of women after mastectomy among other things by: massage, physical exercises performed in group and periodic meetings with psychologist. Systematic contacts with the club allows to get back self-confidence and recover health. Participation in Post-Mastectomy Women's Club motivates "Amazons" to develop another levels of physical and psychological rehabilitation. In the coordination of individual disfunction after operation, physical exercises have crucial importance.
It becomes essential to associate oncological care with comprehensive process of rehabilitation in Post-Mastectomy Women's Club "Amazons".

Key words:
Post-Mastectomy Women's Club "Amazons", lifestyle, physical fitness

PORÓWNANIE PRZYCZYN STRESU WŚRÓD PIELĘGNIAREK PRACUJĄCYCH NA ODDZIAŁACH o RÓŻNEJ SPECYFICE.

Anna Wzorek

Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

W artykule przedstawiono czynniki wywołujące stres i doprowadzające do zespołu wypalenia zawodowego wśród pielęgniarek pracujących na oddziałach o różnej specyfice tj. oddziału intensywnej terapii, neurologii oraz w przychodni
Celem pracy było uzyskanie odpowiedzi na pytania dotyczące stresu, jego objawów, źródeł, zjawiska wypalenia zawodowego. Dokonanie analizy porównawczej w zależności od miejsca pracy pielęgniarki.
Badaniami objęto pielęgniarki pracujące na oddziale intensywnej terapii, neurologii oraz w przychodni na terenie województwa świętokrzyskiego. Metodę jaką zastosowano był sondaż diagnostyczny. Całościowych obliczeń dokonano na podstawie zliczeń wypowiedzi respondentek.
Z przeprowadzonych badań wynika, iż najczęstszym źródłem stresu jest nerwowa atmosfera w pracy, zła organizacja a na oddziale intensywnej terapii śmierć pacjenta. Sytuacją stresującą stanowi reanimacja i śmierć pacjenta. Najczęściej pielęgniarki radzą sobie ze stresem poprzez szczerą rozmowę z bliską osobą, pozytywne myślenie.
Przeprowadzone badania pozwalają wnioskować, iż miejsce pracy warunkuje wpływ czynników stresogennych.

Słowa kluczowe:
stres, wypalenie zawodowe, pielęgniarki.



A COMPARISON OF CAUSES OF WORK-RELATED STRESS
IN NURSING STAFF ACCORDING TO SPECIALTY

Anna Wzorek

Health Science Department

The paper discusses occupational stress and burnout in nursing staff working in different inpatient and outpatient units. a diagnostic survey was conducted among nurses working in intensive care units, neurology departments and outpatient clinics in Świętokrzyski Voivodship. The aim of the study was to compare the stress causes, symptoms and consequences, especially the burnout syndrome, in nursing staff depending on the care they provide to patients. It has been found from the respondents’ answers that the major stressors are a hectic atmosphere and bad organization in a workplace. In intensive care units, the most stressful situations include a serious medical emergency and a patient’s death. In the majority of cases, nurses cope with work-related stress by having a chat with a friend or a family member or by adopting a positive attitude to life. It can be concluded therefore that there exists a close relationship between stress and type of pressure at work.

Key words:
stress, occupational burnout, nursing staff
Wpływ czynników społeczno – kulturowych na powstawanie zaburzeń odżywiania młodzieży w wieku szkolnym.

Ewa Zaczek – Kucharska, Barbara Parka, Grażyna Świderska – Kołacz

Akademia Świętokrzyska w Kielcach

Prawidłowe żywienie dzieci i młodzieży wywiera decydujący wpływ na zdrowie w wieku dojrzałym. Sposób żywienia uzależniony jest od warunków ekonomicznych, zaopatrzenia rynku, trybu życia, a także od zwyczajów żywieniowych. Badania prowadzone w kieleckim gimnazjum na 212 uczniach w wieku 13 – 15 lat miały na celu określenie czynników społeczno – kulturowych wpływających na powstanie zaburzeń odżywiania młodzieży w wieku szkolnym.
W oparciu o dane zebrane podczas badań, dokonano analizy masy ciała oraz ustalono czynniki, które mogą mieć istotny wpływ na niedobór masy ciała, nadwagę i otyłość uczniów. Stwierdzono, że w 2 przypadkach na 22 nadwaga i otyłość może mieć charakter rodzinny natomiast w 14,8 % decydujące znaczenie na nieprawidłowości w odżywianiu mają czynniki społeczne wynikające z niskiego statusu rodziny i związanymi z tym trudnościami materialnymi. w pozostałych przypadkach są to: nawyki żywieniowe, upodobania, nieprawidłowości w doborze składników pokarmowych, nieregularność spożywania posiłków oraz nieprawidłowy rozkład dziennej racji pokarmowej.
Dodatkowym czynnikiem mającym negatywny wpływ na uzyskanie odpowiedniej masy ciała 13 –15 latków jest mała aktywność fizyczna i niewłaściwa organizacja czasu pracy i wypoczynku.



The influence of social and cultural factors on disturbances of nutrition among adolescents

Ewa Zaczek – Kucharska, Barbara Parka, Grażyna Świderska – Kołacz

Akademia Świętokrzyska w Kielcach

The proper nutrition of children and adolescents makes a great contribution to their health in later life. Basically the way of nutrition of children and adolescents depends not only on economical conditions or market demands but also on their lifestyle and nutritional habits. The aim of the researches that have been run in a gymnasium among 212 pupils at the age between 12 and 15 was to investigate both social and cultural factors that cause the greatest nutritional disturbances among mentioned group of adolescents. The analysis of the results shows that in two out of 22 cases the overweight and obesity were detemined genetically while among 14,8 per cents of population of pupils nutritional disturbances appear as a result of poor living conditions. In the rest cases nutritional disturbances were caused by irregular nutrition, bad nutritional habits, overfeeding or other anomalies in a diet connected for example with a low nutrient values. Aditionally small physical activity of children and adolescents can also result in the significant increase in their weight.
JAKOŚCI ŻYCIA OSÓB STARSZYCH WYZWANIEM DLA OPIEKI INSTYTUCJONALNEJ

Bożena Zboina, Marian Florczyk, Anna Pacian, Halina Król

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu
Katedra Zdrowia Publicznego Akademii Medycznej w Lublinie

Przeniesienie z nauk społecznych na grunt medyczny terminu jakość życia wynikało z kwestionowania tradycyjnych metod oceny systemu zdrowia oraz łączyło się z alternatywą modelu opieki holistycznej wobec jego biomedycznego wzorca. Paradygmat holistyczny uwzględnia wielostronne uwarunkowania zarówno zdrowia, jak i choroby, według którego człowiek to ciało, psychika i rozum, a to wszystko decyduje o stanie zdrowia oraz o powstaniu i przebiegu choroby.
Zgodnie z takim podejściem rozpatruje się jakość życia z perspektywy specyfiki odbioru przez pacjenta postawionej diagnozy, wpływu procesu chorobowego oraz postępowania terapeutycznego na funkcjonowanie jednostki w codziennym życiu, wykonywanie określonych zadań i czynności. Należy więc powiedzieć, że sprawnie prowadzony proces leczenia wpływa na jakość życia pacjentów poprzez eliminowanie lub ograniczenie przykrych skutków choroby. Nie bez znaczenia jest także dla pacjenta wywiązywanie się z ról społecznych i czynnego życia w społeczeństwie.
Cel pracy
Diagnoza jakości życia osób starszych przebywających w zakładach opiekuńczo-leczniczych
Materiał i metoda
Badania poprowadzono na terenie wojew. świętokrzyskie¬go. Badaną zbiorowość stanowiła grupa 243 starszych osób, któ¬re przebywały w zakładach opiekuńczo-leczniczych. Narzędziem badawczym był międzynarodowy test WHOQOL-Bref, który umożliwia otrzymanie profilu jakości życia w zakresie czterech dziedzin. Analizę statystyczną przeprowadzono przy użyciu pakietu statystycznego Statystica 4.3.
Wyniki
Analiza oceny zadowolenia z jakości życia, dokonanej przez osoby starsze
w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, wykazała jej średnią arytmetyczną w skali
1-5 na poziomie =3,34; SD=0,86 dla mężczyzn i =3,61; SD=0,82 dla kobiet. Dowiodła również istotności statystycznej różnicy wartości przeciętnych względem płci na poziomie p<0,001. Otrzymane wyniki świadczyć mogą o średnim stopniu zadowolenia
z jakości życia.



THE QUALITY OF LIFE AMONG ELDERLY

Bożena Zboina, Marian Florczyk, Anna Pacian, Halina Król

Academy Świętokrzyska WZNoS in Kielce
Departament of Public Heath of Medical Academy in Lublin

Nowadays the quality of life term is typical not only for social sciences but it becomes also more popular on the medical sciences fields. It is the result of questioning traditional methods of evaluating the health care system and displacing the biomedical model by the holistic model of health. The holistic paradigm contains many-sided determinants of health as well as disease. According to this model human is body, mind and brain. All this elements decides about the level of quality of health and the way how to manage with illness. In accordance with this the quality of life is analyzed as the way of the reception of diagnosis by the patient and it influenced on the process of sickness, including the way of therapeutic process and its impact on every day life of the individual person. Moreover the holistic interpretation modifies the way of carry out specific activities. The efficient treatment process influences on quality of life the patients by restriction and elimination negative results of illness. From the patient point of view very important for is to fulfill the social role and as active participation in social life as it is possible.
The main aim of the research is an assessment of the quality of life among elderly in welfare and medical facilities.
The pools were taking place in świętokrzyskie province. We examine the group of 243 people who were the members of welfare and medical facilities. The quality of elderly people life was measured by WHOQOL-Bref test. As a result we distinguished the main profile of the quality of elderly people life on four different fields. Statistic analyses has been done by using The Statistic 4.3 program.
The result of analyzing the quality of life among elderly points the arithmetic mean (scale 1-5 ) on the level 3,34 (the value of standard deviation: 0,86) for women and 3,61 (the value of standard deviation: 0,82) for men. The level of statistical significance was p<0,001.
This results prove the medium level of satisfaction from the quality of life in elderly people population.

Key words:
elderly people, health, quality of life, health and welfare facilities

Pojęcie zdrowia w opinii pielęgniarek studiujących na studiach pomostowych

Michalska M., Krawczyńska J., Zdziebło K., Czerwiak G.

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

Ludzie z różnych powodów okazują niewielkie zainteresowanie swoim zdrowiem, jego wzmacnianiem i ochroną. Określenie „być zdrowym” ma dla ludzi różne znaczenie, co wynika z wielorakich uwarunkowań zdrowia. To, jak człowiek postrzega własne zdrowie wpływa na jego samopoczucie, aktywność życiową, a także zachowania zdrowotne.
Celem podjętych badań było poznanie opinii pielęgniarek–studentów studiów licencjackich tzw. pomostowych na temat: co rozumieją pod pojęciem zdrowie, co oznacza „być zdrowym” oraz jakie prezentują zachowania zdrowotne.
Badania przeprowadzono w grudniu 2007 roku wśród pielęgniarek studiujących na studiach pomostowych Wydziału Nauk o Zdrowiu AŚ w Kielcach.
Według badanych „być zdrowym”, to przede wszystkim nie mieć żadnych dolegliwości i problemów zdrowotnych, czuć się szczęśliwym, cieszyć się życiem, mieć dobry nastrój, móc pracować i prowadzić aktywne życie. Najmniejsze znaczenie przypisano stwierdzeniu: być odpowiedzialnym za swoje zdrowie, akceptować siebie, znać swoje możliwości, i braki.
Brak jednolitego rozumienia pojęcia zdrowia utrudnia planowanie i podejmowanie działań służących ochronie, wzmacnianiu i przywracaniu zdrowia, a także może mieć wpływ na właściwą realizację przez pielęgniarki wielu zadań na rzecz promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej.



Pojęcie zdrowia w opinii pielęgniarek studiujących na studiach pomostowych

Michalska M., Krawczyńska J., Zdziebło K., Czerwiak G.

Akademia Świętokrzyska w Kielcach, Wydział Nauk o Zdrowiu

For many reasons people show little interest in their heath, it’s intensification and protection. The term “to be healthy” has different sense which results from multifarious health conditions. The way human perceives his own health influences on his frame of mind, life activity and health behaviors.

The aim of undertaken research was to get know the opinion of nurses- students of license studies about the subject: what they mean by the concept of health, what it means “to be healthy” as well as which health behavior they present.
The research was carried out in December 2007 among nurses who study in The Faculty of Health in AŚ in Kielce.
According to researched “to be healthy” is, above all ,not having any ailments and health problems, feel happy, enjoy life, have a good frame of mind, be able to work and lead active life. The least meaning was attributed to the statement : to be responsible for one’s health, accept oneself, know one’s possibilities as well as disabilities.
Lack of uniform understanding of the concept of health makes it difficult to plan and take up activities that serve protection, intensification and rehabilitation of health. What is more, it can have an influence on proper realization of many tasks in favor of health
Opieka nad noworodkiem i położnicą w okresie połogu w środowisku domowym

Marzena Zydorek, Bogumiła Gawęda, , Anna Michalik, Jolanta Olszewska, Agnieszka Czerwińska, Beata Frankowicz – Gasiul, Justyna Kamińska, Jarosław Olszewski

Celem pracy jest przedstawienie zakresu opieki sprawowanej przez położną środowiskowo – rodzinną nad matką i noworodkiem w środowisku domowym. Zadaniem położnej jest aktywny udział w rozwiązywaniu zaistniałych problemów okresie połogu, w sprawowaniu opieki nad noworodkiem i położnicą, edukacja położnicy i jej rodziny w zakresie pielęgnacji i opieki nad noworodkiem.
Podczas wizyt patronażowych położna środowiskowo – rodzinna obserwuje rozwój noworodka i przebieg połogu u matki oraz zapobiega wystąpieniu możliwym powikłaniom. Położna środowiskowo – rodzinna wykonuje co najmniej cztery lub więcej wizyt patronażowych w okresie połogu. Wizyty patronażowe przebiegają w zależności od indywidualnych potrzeb położnicy i noworodka. Położna środowiskowo – rodzinna prowadzi dokumentację wizyt patronażowych, która w przebiegu opieki położniczej jest nośnikiem informacji i narzędziem komunikacji. Wizyty patronażowe wykonywane przez położną środowiskowo – rodzinną są nie tylko obserwacją przebiegu połogu u położnicy i rozwoju noworodka, ale również środowiska, w którym przebywa matka z nowonarodzonym dzieckiem .



The dissertation contains description of medical care of newly delivered mother and infant by midwife in house environment.

Marzena Zydorek, Bogumiła Gawęda, , Anna Michalik, Jolanta Olszewska, Agnieszka Czerwińska, Beata Frankowicz – Gasiul, Justyna Kamińska, Jarosław Olszewski

The dissertation contains description of medical care of newly delivered mother and infant by midwife in house environment. Active participation is the task for the midwife in solving arising problems of the period of the confinement as well as wielding maintenance of the new born baby and women in confinement, education of above and her family in the range nurturing and care of infant.
During visits midwife is watching growth of the new born baby and course of the confinement and is preventing occurrence for possible complications. The midwife is executing at least four or more visits within a period of confinement. Those visits are running across in dependence on individual of newly delivered mother and her baby. The midwife is leading the documentation of visits that is the carrier of information in course of maternity maintenance and tool of communication. Visits made by midwife are not only to observe the course of confinement and infant’s growth but also environments, whom the mother is staying in.




































































 
spacer.png, 0 kB
spacer.png, 0 kB
spacer.png, 0 kB